İsviçre, zenginlerin ve süper zenginlerin ülkesi. Daha önce hiç olmadığı kadar çok milyarderin (Milliardär – milyarder) yaşadığı bu ülkede akla şu sorular geliyor: Bu varlıklı kişiler ülke için ne yapıyor, toplumsal barış üzerindeki etkileri ne?

İsviçre’nin Servet Tablosu

İsviçre, dünyanın en zengin ülkelerinden biri; ancak servet toplum içinde eşit dağılmıyor. En zengin yüzde 1, toplam varlığın yüzde 45’ine sahip. Öte yandan zenginler, vergi gelirlerinin de büyük bölümünü karşılıyor. Bu tablo şu soruları büyütüyor: Bu durum İsviçre için ne anlama geliyor? Zenginlerin sorumluluğu ne? Eşitsizlik toplumsal barışı tehdit eder mi? İsviçre’de ve dünyada zenginlere yönelik baskı giderek artıyor.

Ne Zaman “Zengin” Sayılır?

Zenginliğin tanımı kişiden kişiye göre değişiyor.

• Sergio Ermotti (UBS CEO’su, ~200 milyon CHF servet): Gençken yıllık 50–60 bin frankı “zenginlik” sayıyordu; bugün, “Zengin, çalışmadan yaşayabilendir.” diyor.
• Karin Stüber (iş insanı, ~2 milyar CHF servet): Ona göre zenginlik gelirle ölçülür: “Yıllık yarım milyon frank sizi rahat ettirir; gerçek zenginlik için milyonluk yıllık gelir gerekir.”
• Tobias Reichmuth (girişimci, ~150 milyon CHF servet): “10 milyon franktan sonra insan dilediğini yapabilir.”

Bankalar ise çıtayı daha düşük koyuyor: Net 1 milyon frank serveti olan müşteri “varlıklı müşteri” (vermögend) kabul ediliyor. Ancak en zengin yüzde 1’e girebilmek için yaklaşık 8,5 milyon frank gerekiyor.

📊 Rakamlarla İsviçre’de Servet:

• 398.681 kişi en az 1 milyon CHF servete sahip.
• 40.000 kişi en zengin %1 içinde.
• 2.500 kişi 50 milyon CHF ve üzerinde servete sahip.
• 152 milyarder İsviçre’de yaşıyor.
• Buna karşılık, Caritas verilerine göre yaklaşık 700 bin kişi yoksulluk sınırında (Armutsbetroffene – yoksulluktan etkilenen) yaşıyor ve sağlık, barınma ya da temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanıyor.

İstatistiklerde “Yüksek Refah” Algısı

Az bir kesimin mal varlığının dünya ölçeğinde en zenginler arasında olması, ülke genelinde kişi başına düşen gelir (Durchschnittseinkommen – ortalama gelir) istatistiklerini yukarı çekiyor. Ancak geçim sıkıntısı yaşayan geniş çoğunluk bu refahtan faydalanmadığı için, istatistiklerde görülen yüksek ortalama gerçeği yansıtmıyor.

Ekonomist Isabel Martinez bu tabloyu şöyle özetliyor:

“Servet dağılımı (Vermögensverteilung – servet dağılımı) o kadar adaletsiz ki, istatistikler yanıltıcı bir refah resmi çiziyor. Toplumun alt kesimlerinde neredeyse hiç servet yok.”

Süper Zenginlerin Gözünden “Zenginlik”

• Ermotti: “Param olmasa da mutlu olabilirim ama para bana özgürlük ve huzur veriyor. İstediğimi yapabiliyor, söyleyebiliyorum.”
• Stüber: Zürih’in “Altın Sahil” bölgesinde büyüdü; gösterişten uzak, sanata ağırlık veren bir yaşam sürüyor.
• Reichmuth: Kendi kazancıyla milyoner; eski model yatıyla dünya turunda. “Kıskançlığı anlamıyorum. Yat isteyen, çalışıp elde etsin.”

Ermotti’nin Hikâyesi

Tessinli bankacı, kariyerine Cornèr Bank’ta çıraklık yaparak başladı. Bugün UBS’in başında Credit Suisse devralmasını yönetiyor. Yıllık ~15 milyon CHF ücreti, kamuoyunda sık sık tartışma konusu oluyor.

Eşitsizlik Derinleşiyor

En zengin %1’in ortalama serveti ~20 milyon CHF. En alttaki %22’nin ise hiç serveti yok.
Ekonomist Isabel Martinez:

“İsviçre’de servet dağılımı uluslararası ölçekte de çok eşitsiz; özellikle en üst dilimdeki artış son yıllarda hızlandı.”

Devlete Katkı ve Topluma Etkisi

İsviçre’de zenginler, devlet hazinesinin (Staatskasse – devlet kasası) en büyük destekçisi:

• En zengin %10, servet vergisinin (Vermögenssteuer) %86’sını ödüyor.
• En yüksek gelirli %10, gelir vergisinin (Einkommenssteuer) %53’ünü karşılıyor.
• 2020’de bu rakam 31,6 milyar CHF, yani bütçenin dörtte biri.

Ayrıca İsviçre, 13.000’den fazla vakfın (Stiftungen) merkezi. Bu vakıflar yılda yaklaşık 3 milyar CHF topluma geri kazandırıyor. Kültürden bilime, eğitimden spora birçok alan bu kaynaklardan besleniyor.

Tartışmalar: Gösteriş, Vergi Açıkları ve Demokrasi Riski

Lüks tüketim kamuoyunda tepki toplarken, bazı süper zenginlerin **vergi açıkları (Steuerschlupflöcher)**ndan yararlanması da eleştiriliyor.

Araştırmalar, süper zenginler için ilerici vergi sisteminin çoğu zaman işlemediğini, sermaye kazançlarının emek gelirine göre daha düşük vergilendiğini ortaya koyuyor.
Martinez uyarıyor:

“Küçük ve çok varlıklı bir grubun siyaset ve kamuoyu üzerindeki aşırı etkisi (Einfluss – etki) demokrasiyi zedeler.”

Juso’nun Girişimi: Miras Vergisi

Genç Sosyalistler (Juso) süper zenginlere yönelik yeni bir miras vergisi öneriyor:

• 50 milyon CHF’ye kadar miras vergisiz olacak.
• Üstü için %50 vergi uygulanacak.
• Gelirler doğrudan iklim kriziyle mücadele için kullanılacak.

Lausanne Üniversitesi ek geliri 2,5–5 milyar CHF aralığında hesaplıyor; Juso ise 6 milyar CHF öngörüyor. Karşıt görüşte olanlar, aile şirketlerinin zorlanacağını ve servet göçü (Wegzug) yaşanabileceğini savunuyor.

Zenginlerin Yanıtı

• Ermotti: “Ailemle ülkeyi terk etmeyi düşünebiliriz.”
• Stüber: “Merkezimiz İsviçre’de; gitmiyorum.”
• Reichmuth: Kararsız; “Çözüm bulmayı umuyorum.”

Bir kısmının ülkeyi terk etmesi muhtemel görülüyor. Konu, sonbaharda referanduma gidecek.

Sonuç: Servet Adaletsizliği ve Asıl Soru

Gerçek şu ki, İsviçre’de servet giderek azınlığın elinde yoğunlaşıyor. En zenginlerin varlığı büyürken, toplumun geniş kesimi geçim sıkıntısı çekiyor.

Martinez’in sözleriyle:

“Dolu bir devlet kasası tek başına refah yaratmaz; kritik olan bu paranın nasıl kullanılacağıdır.”

İsviçre’nin önündeki asıl mesele şudur: Devlet hangi görevleri üstlenecek, bunun maliyeti ne olacak ve yük toplum içinde nasıl adil paylaşılacak?