Köşe Yazıları
Bilinmeyen İtalyanlar: SARDUNYALILAR
“Sardunyalıyım!”
İlk tanıştığımızda eşim böyle demişti bana. Sonraları, “İtalyanım” yerine “Sardunyalıyım” demenin bütün İtalya’da bilinen, bu adalılara özgü bir özellik olduğunu öğrenecektim.
Sardunya Adası’nda doğmuş büyümüş bir İtalyan’la evlenince hayatıma turkuaz renkli Sardunya Adası ve daha önce hiç bilmediğim Sardunyalılar da usulca giriverdiler.
Adalılara İtalyanca’da “Sarda” veya “Sardo” deniyor. Kelimelerin sonuna gelen “a” veya “o”, öznenin kadın veya erkek olmasına bağlı değişiyor.
Ana karadan sadece coğrafi olarak değil, kültürel olarak da ayrı bir ülke gibiler adeta. Onlarla biraz vakit geçirince, bu misafirperver ada halkının ne kadar kendilerine has olduklarını fark ediyor insan.
Bize Farklı Gelmeyen Sardunyalılar
Aslında misafirperverlikleri bize, Türklere hiç de yabancı değil. Sanki candan Anadolu halkını görüyor insan onlarda. İkramları, misafirlerini rahat hissettirme istekleri o kadar tanıdık ki!
Sadece bu özellikleri değil, köylülerinin Anadolu motiflerinin esintilerini taşıyan yerel kıyafetleri de Anadolu’yu anımsatıyor. Kadınlar, başlarındaki beyaz yemenileri ve rengârenk elbiseleriyle, erkekler de “Efe”vari mağrur duruşlarıyla bizden çok da farklı değiller.
Sardo/Sardalar misafirperver oldukları kadar aynı zamanda inatçılar da. Hatta bu konuda bütün ülkeye yayılmış ve İtalyan diline yerleşmiş bir de ünvanları var: Testa di Sardo — yani Sardunya Kafa!
Adanın Kırsalı
Sardunya, sadece içilebilir berrak ve turkuaz denizi, ilk kez ayak basan sizmişsiniz algısı yaratan kar beyazı kumlu sahilleri ve eşsiz şekillerdeki kayaların görkemli siluetleri ile değil; aynı zamanda kırsalı ile de özel.
Deniz kokusundan uzaklaşıp adanın orta kısımlarına doğru gittikçe adanın bambaşka bir çehresi gülümsüyor insana. Sicilya’dan sonra Akdeniz’in ikinci büyük adası olan Sardunya’nın orta kısımları, yüksek zirveleri olmayan dağlık arazilerden oluşuyor.
Bu yıl ilk defa yaz aylarında değil, baharda ziyaret ettiğimiz için, arabayla adanın yemyeşil orta kısmını gezmek, camları açıp yasemin, ardıç ve mersin kokularını içime çekmek bana çok iyi geliyor. Yüzüme cömert bir gülümseme yerleşiyor.
Hayvancılığın çok geliştiği adada, yol boyunca öbek öbek yeşil çimlerin keyfini çıkaran koyunları ve onların başlarındaki çobanları selamlıyorum.
Hayvancılığın bu kadar ön planda olduğu bu adada elbette et yemekleri de çok rağbet görüyor.
Benim gibi et yemeyen, ama deniz ürünlerini sevip bol bol balık ve deniz ürünü beklentisi içinde olan biri için Sardunya mutfağı biraz hayal kırıklığı yaratabilir; zira menüler bol bol et yemeği içeriyor.
Uzun Yaşayan İnsanların Bölgesi: Ogliastra
Yeme içmede etin bolluğunu vurgulayınca, Sardunya’nın sağlıklı bir mutfağının olmadığı algılansın istemem.
Aslında tescilli sağlıklı bölge diyebiliriz Sardunya için. Daha net ifade etmek gerekirse, dünyada ortalama yaşam süresinin en uzun olduğu coğrafi bölgeler olarak kabul edilen beş adet **“Mavi Bölge”**den (Blue Zone) biri adanın iç tarafındaki dağlık kırsal olan Ogliastra bölgesi.
Sardunyalı bilim adamı Gianni Pes’in memleketinde alışılmışın üzerinde yaşlı insanın bulunduğunu göstermek istediği araştırmalar bu terimin ortaya çıkmasına ilham kaynağı olmuş.
Tabii ki literatüre ilk geçen Mavi Bölge de Sardunya olmuş.
Ogliastra, dünyanın en yaşlı insanlarına ev sahipliği yapıyor. Hayatları boyunca genellikle çiftliklerde çalışan bu insanlar, dağlık bölgelerde yaşıyor ve yedikleri her şeyi kendileri üretiyorlar.
Yaşadıkları alan bol basamaklı sokaklardan oluşuyor.
Buralarda yaptıkları yürüyüşler, dostluğa verdikleri önem ve arkadaşlarıyla düzenli olarak içtikleri birer kadeh yöresel kırmızı şarap, onları 100 yaşını aşan dünyanın en uzun ömürlü insanları arasına katmış.
Sardunyalı Akrabalarım
Eşimin 91 yaşındaki teyzesi Vita Teyze’yi görünce de hiç şaşırmıyorum. Vita Teyze, Ogliastra’da değil, ama nefis bir deniz şehri olan Cagliari’de yalnız yaşıyor ve son derece bakımlı ve sağlıklı görünüyor.
Sadece sağlık açısından değil, dış görünüşe verilen önem açısından da bana İtalya’da olduğumu hatırlatıyor.
Küt kesilmiş, bakımlı kahverengi saçlarıyla kuaförden yeni çıkmış gibi görünüyor.
Üzerinde son derece zarif bir kıyafet ve boynunda kalın iki kat inci kolye var. İtalyan moda markalarından birine ait olan kocaman güneş gözlükleri yüzünde, aydınlık bir gülümsemeyle sarılıyor bana.
Birlikte onun mahallesinde yer alan deniz manzaralı balık lokantasında nefis ada lezzetleri tadıyoruz.
Bana sağlıklı yeme ve yaşam alışkanlıkları ile tüm hayatı boyunca düzenli olarak sürdürdüğü (hala da devam eden) spor aktivitelerini anlatıyor.
Paskalya Yemeği
Yeme içmeden söz açmışken, geçtiğimiz Pazar günü Hristiyan takviminin en önemli bayramı olan Paskalya için eşimin ailesiyle birlikte yediğimiz uzun yemeği de atlamak olmaz.
İtalyanlar için Paskalya günü, mutlaka aile ile yenen uzun bir öğle yemeği demek.
Tüm ülkede var olan “agriturismo” kavramı Sardunya’da çok yaygın.
Bir nevi tarım işletmelerinin gelirlerini artırmak amaçlı başlayan ve çiftlik turizmi olarak da adlandırabileceğimiz bu yerlerde hem konaklama yapılabiliyor hem de mekânın kendi yetiştirdiği ürünlerden oluşturdukları menüleri tadabiliyorsunuz.
Tatmak deyince ufak porsiyonlar akla gelmesin, patlayana kadar yemek ikramından bahsediyorum!
Arka arkaya gelen tabaklar neredeyse insana isyan ettirecek yoğunlukta.
İşte biz de Paskalya gününde yaklaşık 3,5 saat boyunca böyle bir agriturismo’da aile yemeği yiyoruz.
Birbiri ardına ikram edilen yerel lezzetleri tatmak ve masalardaki gürültülü, neşeli İtalyan ailelerini gözlemlemek benim için başlı başına renkli bir tecrübe oluyor.
Dil ve Sardunyalılar
Aile içinde bir araya gelince gürültülü olsalar da aslında Sardunyalılar, İtalyanlar’ın genel özelliği olan konuşkanlığa biraz mesafeli duruyorlar.
Özellikle yabancılara karşı genel olarak daha mesafeli ve daha az konuşkanlar bu ufak tefek Akdenizliler.
Diğer taraftan adada bir de dil zenginliği var.
Tek bir ada olmasına rağmen adanın farklı bölgelerinde dört farklı dil konuşuluyor.
Benim gibi İtalyanca’sını geliştirmek isteyenler, ada halkının konuşmasını anlamazlarsa moralleri bozulmasın.
Bilin ki bunun sebebi, İtalyanca’dan oldukça farklı olan dilleri.
Hatta adanın kuzey batısında konuşulan Katalanca bile var.
- yüzyılın sonu ve 17. yüzyılın başlarında Osmanlı donanmasının üç kez saldırısına maruz kalan Sardunya’da, Osmanlı başarılı olmuş olsaydı bugün belki Türkçe de konuşulan dillerden biri olurdu, kim bilir!
Bu kendine özgü adaya her geldiğimde yeni bir yer, yeni bir özellik keşfediyor ve ada sakinlerinin o gösterişsiz ve yalın hallerine rağmen adanın kültürel, arkeolojik ve tarihi zenginliğinden etkileniyorum.
Geçen yılki ziyaretimde, İtalya’nın Nobel edebiyat ödüllü ilk kadın yazarı Grazia Deledda’nın Sardunyalı olduğunu öğrenmiş, yazarın yaşayıp büyüdüğü evi gezme şansı yakalamıştım.
Deledda, adanın ortalarına yakın bir şehir olan Nuoro’da yaşamış olmasına rağmen, farklı bölgelerde onun izlerine rastlamak mümkün.
Geçen hafta adanın kuzeydoğusunda kaldığımız küçük aile otelinin isminin, Deledda’nın en popüler kitaplarından biri olan Canne al Vento — Rüzgârdaki Kamışlar olması bana güzel bir sürpriz oldu.
Her bölgesi ve her şehri ayrı bir sürpriz olan Sardunya, eminim ki beni her ziyaretimde sürprizleriyle şaşırtmaya ve etkilemeye devam edecek.





Köşe Yazıları
Samiha Ayverdi’nin Kaleminden
Saliha Zeynep Yanar
İnsan, başlı başına bir âlem deriz; hakikaten de öyledir. Fakat insan, göğsünde taşıdığı bu muazzam âlemden bihaber yaşar çoğunlukla. Türk edebiyatının derin kalemi Samiha Ayverdi Hanımefendi, insanın bu sessiz, keşfedilmemiş iç dünyasını özetleyen o çarpıcı ifadelerle içimizdeki âlemi gün yüzüne çıkarıyor:
„Bir ankâ var içimde, ona kanat istiyorum.
Bir mahşer var içimde, ona mîzan istiyorum.
Bir dünya var içimde, ona nizam istiyorum.
Bir kavga var içimde, ona karar istiyorum.“
Hayat, insana zaman zaman taşıyamayacağı kadar ağır yükler bırakır. Kırılan hevesler, sönen umutlar ve sukutuhayaller insanın özüne birer kor gibi düşer. İnsan yanar; cayır cayır, sesini kimseye duyurmadan, kendi içine doğru yanar. Lakin insanın tabiatında küle dönmek kadar, o küllerin arasından yeniden doğmak da vardır.
Göğüs kafesinin o daracık, sıkışık boşluğunda çırpınan bir Anka saklıdır. Ne var ki rüzgârını kaybetmiştir. Uçmak, göğe değmek, geçmişin ve bugünün ağırlığından sıyrılıp özgürleşmek ister; lakin kanat yoktur. O kanadın yokluğu, insanın bu dünyadaki en büyük gurbetidir. Anka’nın varlığı bir umut müjdesidir ama asıl mesele, o kuşun göğüs kafesini yırtıp göğe açılacak cesareti ve imkânı bulabilmesidir.
Anka’nın çırpınışıyla birlikte, zihnin en ücra köşelerinde tarifsiz bir kalabalık uyanır. İnsanın kendisiyle baş başa kaldığı, yapıp ettiklerini, sustuklarını, geç kaldığı ya da çok erken davrandığı her anı bir film şeridi gibi önünden geçirdiği bir mahşer kurulur içeride.
Bu mahşer, ne dış dünyanın mahkeme salonlarına benzetilebilir ne de dünyevi yargılara… Burada sanık da hâkim de şahit de bizzat insanın kendisidir. Ve insan, bu amansız iç hesaplaşmanın ortasında yorulur. Yüreğindeki bu gürültüyü dindirecek, hak ile batılı, hırs ile huzuru tartacak adil bir mîzan arar. Çünkü bilir ki vicdan terazisi doğru tartmadıkça ruh sükûnete eremez; içsel denge kurulamaz.
Dışarıdaki bozulmuş düzen, adaletsizlik ve karmaşa, kaçınılmaz olarak insanın iç dünyasına da sızar. Zihnimiz bin bir parçaya bölünmüş, değerlerimiz sarsılmıştır. Şairin „Bir dünya var içimde, ona nizam istiyorum“ deyişi, yitirilen masumiyete, bozulmamış hakikate ve sükûnete duyulan derin bir özlemdir.
Dağılmış zihni toparlayacak, ruhumuza bir istikamet ve ilke kazandıracak o büyük düzene, yani nizama olan ihtiyaç hayati bir önem taşır. İnsan, kendi içinde tertemiz, bozulmuş olmayan bir dünya inşa etmeden dışarıdaki dünyaya adalet getiremeyeceğinin bilincindedir. İçerideki nizam, dışarıdaki kaosa karşı en güçlü kaledir.
Tüm bu süreçler, kaçınılmaz bir hesaplaşmaya, derin bir kavgaya kapı aralar. Bu kavga dış dünyayla değil, insanın kendi nefsiyledir. Konfor alanı ile hakikat, korku ile cesaret, teslimiyet ile başkaldırı arasında sıkışan ruh, artık bir yol ayrımındadır.
Şair, bu ikili hâle bir nokta koymak ister. Savaşmak güzeldir, aramak kıymetlidir; lakin bu belirsizlik insanı içeriden çürütür. Bu yüzden bir karar şarttır. Gri tonların ortasında kaybolmaktansa siyahın ya da beyazın keskinliğinde durabilmek, bir taraf seçmek ve o yolda yürümek gerekir. Karar vermek, ruhun özgürleşmesi demektir.
Son Söz Niyetine
Bu yazı, sıradan bir ruh hâli tasviri değil, Samiha Ayverdi Hanımefendi’nin kaleminden dökülen bu feryat aslında hepimizin ortak hikâyesidir. İçimizdeki mahşeri dindirecek mîzana, dünyamızı toparlayacak nizama ve nihayet hayatımıza yön verecek kesin bir karara varana dek bu içsel yolculuk bitmeyecektir.
Soru baki kalıyor:
Sen, göğüs kafesinde sıkışan Anka’ya kanat vermeye hazır mısın?
Köşe Yazıları
Hatırlamak ve Unutmak:Bellek Dost mu Düşman mı?
Geçen hafta kitap kulübümüz Kelime Gezginleri’nde ilginç bir tartışma konusu gündeme geldi:
“Unutmak mı, hatırlamak mı?”
“Unutmak aslında o kadar da kötü değil midir?”
“İnsan istediğini unutabilir mi?”
Konu düşündürücü ve derinlikli. Sorgulamamıza kapı aralayan kaynak ise kulüp üyelerimizden Yalın Gündüz’ün Cumhuriyet’te yayımlanan “Dijital Ötenazi Hakkı” adlı ilgi çekici yazısıydı. Yazının ana mesajı sevdiklerimizin ölümünden sonra onları yapay zeka aracılığı ile hatırlama fikrinin doğru olup olmadığı. İçerik bütün olarak zihin açıcı olsa da, bende yeni düşünme alanları açan kısım, konunun bellek ile ilgili bağlantısı oldu.
Hatırlama yeteneğimiz bizim için değerli; o kadar ki yaşla veya hastalıklarla birlikte eski diriliğini yitirdiğinde hayat da bizim için anlamını kaybedebiliyor. Peki güçlü bir hafıza, her daim keskinliğini koruyan bir hatırlama yetisi bizi mutlu etme garantili midir? Bu açıdan bakınca bir ters köşe durumu var. Unutmak isteyeceğimiz can yakan anılar sözkonusu olduğunda keskin bir bellek kelimenin tam manasıyla başa bela olur. Böyle durumlarda kişinin hatırlamayı istememe hakkı olmalı. Belki de Melville’in ünlü karakteri Kâtip Bartleby’in ondan bir iş istendiğinde pervasızca belirttiği gibi “Hatırlamamayı tercih ederim” diyebilmeli insan.
Gelgelelim biz hatırlamamayı tercih etsek de geçmiş her zaman unutulmaya razı olmaz. Bazen ne kadar unutmak istersek isteyelim bazı anıları o kadar derinden önemseriz ki, onlar bir türlü yakamızı bırakmazlar. Sevindirici olan şu ki, belleğin işimizi kolaylaştıran bir özelliği var; o da “hatırlama seçiciliği”. Bu seçici hafıza hayat boyu bizim için en önemli ve değerli olan anıları saklamak için daha önemsiz olanları yok eder.
Belleğimiz özünde iyimserliğe meyilli. Bu ayıklamayı yaparken de, bir taraftan mutlu olduğumuz anıları biriktirmeyi pek sever. Bizi üzecek anıları ise yok etmeye eğilimlidir. Yani aslında belleğimiz duygumuza odaklı ve ne hissettiğimize göre rotasını değiştirebilir. Konulara ilgimiz ve verdiğimiz değer değişirse, hafıza da saklayacağı anıları değiştirmeye karar verir. İşin özünde bize acı veren bir olaya bakış açımızı değiştirmeyi başarabilirsek zaman içinde bellek de doğal bir koruma oluşturarak bizi geçmişin üzerimizdeki hakimiyetinden kurtarıyor. Bir nevi bilgelikle bizi olumsuz anıların yaşam boyu sürebilecek etkilerinden koruyor.
Muhteşem değil mi?
Belleğe bilgelik sıfatını yakıştırırken belki de biraz aceleci davrandım. Esasında ona methiyeler düzmeden daha temkinli yaklaşmalı zira tüm olumlu özelliklerinin yanında kendisi aynı zamanda hayli tekinsiz!
Bellek adeta zıtlıklardan oluşmuş bir halita. İçinde neler yok ki! Birbirine zıt duygular, kuytulara sinmiş imgeler, silinmeye çalışılan izler, iyi hissettirdiği için sık gündeme gelen hatıralar, hatta bazen de yeniden kurgulanmış anılar. Gelin zihnimizde şu ihtimali bir düşünelim; çok net hatırladığımızı sandığımız anıları yıllar sonra düşünürken yeniden kurguluyor olabilir miyiz? Hepimiz belleğimizde biriktirdiklerimizle kendi hayatımızın birer anlatıcısıyız.
Peki anlatıcısı olduğumuz hikâyenin ne kadarından gerçekten eminiz?
Hayatta herşeyin değişime uğraması gibi şüphesiz geçmişteki olayları hatırlama şeklimiz de değişiyor. Otuz sene önce başımızdan geçmiş bir anıyı bugünkü benliğimizle hatırladığımızda ona farklı anlamlar yüklememiz şaşırtıcı değil. Sonuçta hafızamız, geçmişin parçalarını bugünkü varlığımız ve bilincimizle yeniden bir araya getirip yorumlar.
Bazen de tekinsiz bellek usulca devreye girer. Geçmiş olayları yorumlarken yıllar içinde kendi davranışlarımıza, olayların neden ve sonuçlarına zihnimizde öyle bir açıklama geliştiririz ki, bir süre sonra o açıklama gerçek geçmişimizin yerini almaya başlar. Başka bir deyişle kendimize dair inancımızı korumak için geçmişi yeniden düzenlemeye girişir, yarattığımız hikayeye inanmaya başlarız.
İngiliz yazar Julian Barnes, Booker ödüllü “Bir Son Duygusu” romanında tam da bu konuya değinir.
Romanın ana karakteri Tony Webster, emekliliğinde sakin bir hayat süren, geçmişiyle büyük ölçüde barışık olduğunu düşünen bir adamdır. Yıllar sonra gelen bir haber, Tony’nin geçmişine yeniden dönmesine, gençlik yıllarını, okul arkadaşlarını, ilk aşkını ve hayatının önemli dönemeçlerini hatırlamasına neden olur. Gençliğinde yaşanan bazı olayların gerçekte sandığı gibi olmadığını fark etmeye başlar. Tony, geçmişini hatırladığından emindir emin olmasına ancak, elindeki yeni bilgiler eski anılarının anlamını altüst eder. Yıllardır yarattığı ‘kendilik algısı’ sarsılmıştır.
Hatırlama melekemiz devam ettiği sürece her birimizin zamanla kendi geçmişimizi bir hikâyeye dönüştürdüğü doğru. Öte yandan acaba hikâyelerimizin ne kadarı gerçek, ne kadarı kendi zihnimizin ürünü?
İnsan bireysel hafıza konusunda kendi zihnine bile her zaman güvenemezken şimdilerde bir de bilgilendirici olduğu kadar da müphem, hakikati eğip büken bir yapay zeka ile karşı karşıyayız. Gerçek, artık ne kadar gerçek, emin değiliz. Bir süre önce Ayfer Tunç ile yaptığımız bir edebiyat söyleşisinde dürüst bir edebiyatçının belleğinin toplumsal gerçeği yansıttığını vurguladığını hatırlıyorum. Görünen o ki edebiyat, gerçek bilginin bükülmesi riskinden dolayı önümüzdeki yıllarda gittikçe daha da önem kazanacak.
Her konu kaçınılmaz şekilde kafamda dönüp dolaşıp edebiyata bağlanıyor, ne var ki hikâye anlatma deyince de bellekle edebiyat arasındaki güçlü bağı düşünmemek imkansız. Sonuçta hafıza aynı zamanda geleceğe bırakılan bir miras ve bunun en önemli araçlarından biri de edebiyat. Kadim bilgelik bile hafızaya bu rolü biçmiş.
Antik Yunan’da hafızanın tanrıçası kabul edilen Mnemosyne, sanatın, şiirin ve bilginin hafızayla ilişkisini temsil etmiş. Bellek yalnızca geçmişle bugün arasında kurulan bağ değil, aynı zamanda edebiyatın da kaynağı. Dürüst olduğu sürece de öyle olmaya devam edecek.
Köşe Yazıları
Edebiyatın İzinde
Edebiyatın izini sürmek, son yıllarda benim için vazgeçilmez bir tutkuya dönüştü. Gittiğim şehirlerde bir yazarın doğduğu evi, bazen soluklandığı, belki de o meşhur kitabının ilk cümlelerini yazdığı bir kafeyi keşfetmeyi severim. Kimi zaman sevdiği bir kitapçının kapısından içeri girer, kimi zaman da okuduğum bir kitapta karşıma çıkan küçücük bir sembolün peşine düşerim.
Bu kez edebiyat merakım beni birbirinden oldukça farklı iki yere götürdü. İlki bir mezarlıktı. Evet, yanlış okumadınız! Kendimi çok sevdiğim bir yazarın mezarını ziyaret ederken buldum. Üstelik mezarlıklarla aramın pek iyi olduğu da söylenemez.
Her şey Göçmenkitapseverler Kitap Kulübümüzle geçtiğimiz aylarda James Joyce’un Dublinliler kitabını okumamızla başladı. Kitap üzerine konuşurken Joyce’un hayatına, eserlerine ve yaşadığı şehirlere de uzanmıştık. Dört yıldır Zürih’te yaşamama rağmen bazı önemli ayrıntıları gözden kaçırmışım meğer. Kitap kulübünden ve gazeteden arkadaşım Meltem Stropoli, Joyce’un mezarının Zürih’te olduğunu sohbet grubumuzda paylaşınca hepimizin aklına aynı fikir düştü: Neden gidip ziyaret etmiyoruz?
Lyon’da yaşayan Joyce hayranı arkadaşımız Özge Kiner’in de „Ben de varım“ demesiyle planımız şekillendi. Böylece ortaya kitapçılarla, edebiyat sohbetleriyle ve bolca kahkahayla dolu iki günlük bir Zürih buluşması çıktı. Şehirdeki kitapçıları gezip Joyce’un müdavimi olduğu Cafe Odeon’da soluklandıktan sonra rotamızı, sonbaharın bütün renkleriyle süslenmiş Fluntern Mezarlığı’na çevirdik. Google’ın yardımıyla mezarının başında, elinde bir kitapla oturan bronz bir heykeli olduğunu öğrenince aradığımız yeri bulmak da kolaylaştı. Sonunda Joyce’un karşısındaydık. Onu mezarı başında andık, biraz edebiyat konuştuk, biraz da bir yazarı ziyaret etmek için mezarlık buluşması ayarlayan halimize gülmeden edemedik.
Peki, İrlandalı bir yazarın mezarı neden Zürih’teydi?
Aslında James Joyce’un Zürih’le ilişkisi, iki dünya savaşının gölgesinde şekillenen oldukça ilginç bir hikaye. Joyce, henüz 22 yaşındayken İngilizce öğretmenliği umuduyla Zürih’e geliyor ancak iş bulamayınca Trieste’ye yerleşiyor. Birinci Dünya Savaşı nedeniyle yeniden Zürih’e dönüyor ve 1919’a kadar yaşadığı bu şehirde Ulysses üzerinde çalışıyor. 1920’de Paris’e taşınan Joyce, İkinci Dünya Savaşı nedeniyle tekrar Zürih’e sığınıyor. Ancak bu son gelişinden yalnızca birkaç hafta sonra, 58 yaşında hayatını kaybediyor.
Joyce’un Zürih’te bıraktığı izler mezarıyla sınırlı değil. Zentralbibliothek Zürich’te Homeros ve Antik Yunan üzerine araştırmalar yapan yazar, kütüphane kayıtlarında 814 numaralı okuyucu olarak yer alıyor. Zürih’te üzerinde çalıştığı Ulysses ise yıllar sonra Paris’te yayımlanıyor. Son eseri Finnegans Wake ise Zürih’in sokaklarından, nehirlerinden ve yer adlarından izler taşıyor.
Deniz Tarağı Kabuğu
Mezarlıktan ayrılırken Lyon’da yaşayan Özge’yi ziyaret etme planları yapmaya başlamıştık bile. Tabii ilk merak ettiğimiz şey, orada hangi yazarların yaşadığıydı. Anlaşıldığı üzere bizim seyahat planlarımızda gezilecek yerlerden önce edebiyat haritası açılıyor. Ama günün edebiyat macerası henüz bitmemişti. Sırada bir deniz tarağı kabuğu vardı.
Yazdıklarına ve Göçmenkitapseverler buluşmalarımızdan sonra kendisine de hayran olduğum Nermin Yıldırım’ın Ev romanı sayesinde Camino de Santiago ile tanışmıştım. İspanya’daki Santiago de Compostela’ya uzanan bu tarihi hac yolunun simgesi, hacılara yön gösteren deniz tarağı kabuğu. Meğer bu yolun bir bölümü Zürih’in hemen yakınındaki Rapperswil’den de geçiyormuş. Bunu da yine sevgili Meltem sayesinde öğrendim.
Düşünsenize, Rapperswil’e defalarca gitmiş, eski şehrin daracık, taş döşeli sokaklarında kim bilir kaç kez yürümüştüm. Belki de o altın renkli kabuğun üzerinden fark etmeden geçmiştim. Oysa küçücük bir işaret, yüzyıllardır süren koca bir yolculuğun izini taşıyormuş.
Peki, neden deniz tarağı kabuğu?
Kabuğun üzerindeki çizgilerin farklı yönlerden gelip tek bir noktada birleşmesi, Avrupa’nın dört bir yanından yola çıkan hacıların aynı hedefe, Santiago de Compostela’ya ulaşmasını simgeliyor. Orta Çağ’da yolculuklarını tamamlayan hacılar, deniz kabuklarını kıyafetlerine veya çantalarına takarak bu uzun yolu katettiklerini gösterirlermiş. Zamanla kabuk, inancın, umudun ve dayanışmanın da sembolüne dönüşmüş.
Bir rivayete göre ise Aziz Yakup’un naaşı deniz yoluyla İspanya’ya getirilirken bir atlı, atıyla birlikte denize düşmüş. Aziz Yakup’un mucizesi sayesinde boğulmaktan kurtulan atlı, kıyıya çıktığında hem kendisinin hem de atının deniz kabuklarıyla kaplandığını görmüş. İşte deniz tarağı kabuğunun Camino de Santiago’nun simgelerinden biri haline gelmesi bu efsaneyle de ilişkilendiriliyor.
Biz de sonunda o meşhur kabuklardan birini görmeye Rapperswil’e gittik. Bir zamanlar farkına bile varmadan üzerinden geçtiğim bu küçük kabuğun arkasında böylesine köklü bir hikaye olduğunu öğrenmek beni oldukça etkiledi. Üstelik günün sürprizleri bununla da bitmedi. Biraz ileride, ikinci el Almanca kitaplar satan küçük bir dükkana uğradık. Ve karşımıza Paulo Coelho’nun Auf dem Jakobsweg kitabı çıktı. Yazarın Santiago de Compostela yolculuğunu anlattığı eser. Tam da o gün böyle bir kitapla karşılaşmak, edebiyatın bize küçük bir göz kırpışı gibiydi.
Güneş batarken Rapperswil’in dar sokaklarında soğuk da iyice kendini hissettirmeye başlamıştı. Bizse yüzümüzde tatlı bir tebessüm, keşfettiklerimizi konuşarak yürüyorduk. O an Camino de Santiago’nun ardındaki düşünceyi hatırladım: Önemli olan yalnızca varılacak yer değil, yol boyunca karşılaştıklarımızın ve öğrendiklerimizin bize kattıklarıydı.
Sanırım edebiyatı bu kadar sevmemin nedenlerinden biri de bu: Kitapların son sayfasını çevirdikten sonra bile beni yeni hikayelere götürmeye devam etmesi.
-
Gündem2 Jahren agoTELEGRAM’DA ŞOK EDEN GRUPLAR: TECAVÜZ AĞLARI VE K.O. DAMLALARI
-
Ekonomi3 Jahren agoİsviçre’de Maaş Dengesi: Ortalama bir Kişinin Maaşı 6788 CHF
-
E-Dergi3 Jahren agoİsviçre’nin Sesi Şubat 2024
-
İsviçre3 Jahren agoDünyanın En İyi Sağlık Kurumları: İlk 250 Hastane Sıralamasında İsviçre’den 10 Hastane
-
Yaşam3 Jahren agoKıskanç Kaynana Belirtileri: Gözden Kaçırmamanız Gereken 10 İşaret
-
Gündem2 Jahren ago
ERDOĞAN KARŞITI PAYLAŞIMLARI SIĞINMA BAŞVURUSUNDA HAKLI GEREKÇE OLARAK GÖRÜLMEDİ
-
Dünya2 Jahren ago
META’NIN COVİD-19 AŞILARIYLA İLGİLİ YANILTICI BİLGİ KARARI: İFADE ÖZGÜRLÜĞÜNÜ KISITLIYOR MU?
-
Gündem2 Jahren ago
TÜRKİYE’DEN GELEN SIĞINMA BAŞVURULARINA GETİRİLEN SERT UYGULAMALARA TEPKİ


