Connect with us

Köşe Yazıları

Anadilim Olmadan Asla: Dil Üzerine Düşünceler

yazar

Published

on

Ülkemden uzakta yaşamaya başlayalı 12 yıl oldu. Heyecan, hayalkırıklığı, merak, öğrenme, mutluluk, üzüntü, minnet, hasret gibi birbirinden farklı duyguları tecrübe ettiğim oldukça uzun bir süre…

Belli bir yaştan sonra ülkesinden ayrı yaşamaya başlayanların çok iyi bildiği bir gerçek vardır; taşınma sebebimiz ne olursa olsun müphem bir özlem, gizli bir gölge gibi hep yanıbaşımızdadır. Diğer taraftan,  yelken açılan yeni coğrafyada keşfedilmeyi, üzerine emek verilmeyi bekleyen heyecanlı, aynı zamanda endişe uyandıran uzun bir liste vardır. Listenin tepesine de o ülkenin dili yerleşir çoğu zaman. Yeni kültüre uyum sağlayabilmenin bir koşulu-belki de en temeli- bir an önce o ülkenin dilini öğrenebilmektir. Hummalı bir telaş başlar; dil kursları, dijital uygulamalar, özel öğretmen, sohbet grupları derken yaşam koşturmasında çoğu zaman yabancı dilde bir türlü tam istenen seviyeye gelinmez. Bitmek bilmeyen, belki de yaşam boyu devam edecek bir süreçtir bu.

Dil ile ilişkim

“Dil” ile ilişkili kendi kişisel tarihime baktığımda Türkçe’yi doğru konuşmayı her zaman önemsediğimi, yabancı dil öğrenmeye ise ilk gençlik yıllarımda adeta bir hobi gibi ilgi duyduğumu hatırlıyorum. Benimle aynı tutkuyu paylaşan ve hepimiz yüzde yüz (!) Türk olduğumuz halde birkaç arkadaş birlikte, öğrenmeyi hedeflediğimiz dilde düzenli olarak telefon sohbetleri yaptığımızı, kelimeleri küçük kağıtlara yazıp etrafa yapıştırarak veya sayfalara ardarda yazarak ezberlemeye çalıştığımı anımsıyorum. Geçen zaman içinde beynin biriktirdikleri fazlasıyla çoğalınca kapasitesi mi azalıyor, yoksa öğrenme ve hafıza öncelikleri mi değişiyor- her ne, nasıl oluyorsa- yeni dil öğrenmek ve kelime ezberlemek de dünyanın en zorlu işlerinden biri olmaya başlıyor. Gençlikte bir hevesle taklit edilen havalı aksanlar, kendi anadilinden o dile yansıyan aksandan utanma duyguları, zaman içinde yerlerini niteliğe odaklanmaya bırakıveriyor. Kendini içerik açısından rahat ve doğru ifade edebilmenin insanın hayatına kattığı değer, olgunluk yıllarında şekilciliği önceliklendirmeyi de anlamsız kılıyor. 

Kelimelerle koşmak

İlk kez uluslararası iş ortamında çalışmaya başladığımda sabahın erken saatlerinden günün sonuna kadar yabancı dilde konuşmak ve düşünmek o kadar yorucu geldi ki, bu süreçte gözlemlediğim bir konu beni oldukça rahatsız etmeye başladı. Biz Türkler için Türkçemizi düzgün konuşmak ne kadar “tane tane” konuşmak demekse, çoğu Avrupalı ve özellikle de Amerikalı için de dillerini konuşmak kelimelerle koşmak demek! Kendi ölçütlerime göre, o iyi bildiğimi düşündüğüm İngilizce, çoğu iş arkadaşımın, işle ilgili teknik konular tartışılırken bile arkalarından birileri kovalıyormuş gibi hızlı konuşması ve cümleyi hızlıca tamamlamazsam dinlenme oranının da düşük olacağı endişesi yüzünden beni giderek yormaya başladı. Üstelik sadece İngilizce değil, eşimden dolayı geliştirmeye çalıştığım İtalyanca ve yaşadığım İsviçre’de farklı kantonların dilleri olduğu için ilerletmeye çalıştığım Almanca ve Fransızca için de aynı durum söz konusuydu. 

Benim beynim miydi yavaşlayan yoksa onlar hiç düşünmeden konuşacak kadar mı zekiydiler? Üstelik sadece iş arkadaşlarım ve yeni tanıştığım kişiler değil, televizyon programlarında izlediklerim ve haber sunucuları bile nefes molası vermeden konuşuyorlardı. Herkes söz birliği etmişçesine adeta maratona katılmış gibi birbiri ile kelimelerinin hızını yarıştırıyordu. O dönemde elimde sihirli bir “pause” düğmesi olsa “Herkes biraz sussun!” diyerek bütün dünyayı birkaç saniyeliğine susturmak isterdim herhalde.  

Yıllarca öğretmenlerimden ve aynı zamanda ilkokulda ilk öğretmenim de olan annemden duyduğum “Tane tane konuş” cümlesi, geldiğim bu yeni coğrafyada geçerli değil miydi? Tıpkı internette ilk birkaç saniye içinde ilgi çekemeyen videoların kapatılıp başkasına geçilmesi gibi, kelimelerim yeterince hızlı değilse karşımdaki kişinin ilgisi kaybolacak ve konuşan başka birine mi yönelecekti? 

Dil ve Kültür

Bu “dil” ikilemleri ile geçen ilk yılın ardından durumu sükunetle kabullendim. Aslında ne benim beynim çok yavaş, ne de onlar çok zekiydi. Durumun açıklaması tamamen kültür ve dil ilişkisiydi. Bir başka deyişle, bana böyle hissettiren, öğrenilenlerin ve tüm birikimlerin dilin konuşma biçimine yansımasıydı. Dil, çok zengin bir konu. Hatta bir toplumun kültürünün en önde gelen unsuru. Benim ilk deneyimim hız üzerine oldu. Ancak kültür-dil ilişkisi o kadar güçlü ki, dilin varlığını inceleyerek bir ulusun yaşadığı koşullar, inançları, gelenekleri ve tarih boyunca içinde bulunduğu kültür hareketleri hakkında bilgi edinebilmemiz mümkün. 

Jean-Jacques Rousseau, Dillerin Kökeni Üzerine Deneme’sinde Kuzey ve Güney dillerine değinir örneğin. Doğanın cömert olduğu güney iklimlerinde ihtiyaçların tutkulardan doğduğunu, doğanın cimri olduğu soğuk iklimlerde ise tutkuların ihtiyaçlardan doğduğunu vurgulayarak, güney dillerinin canlı, sesli, vurgulu ve yumuşak, kuzey dillerinin ise sert ve kulak tırmalayıcı olduğunu belirtir. İtalyan diline yakın ve Almanca’ya hala mesafeli duran biri olarak buna katılmamam mümkün değil. Ancak Rousseau’nun fikirlerinin içinde benim en hoşuma giden, Türklerle ve konuşmayla ilgili olan bölüm: 

“Bir Frenk, çok söz  sarf etmek icin çırpınıp durur, bedenini sıkıntıya sokarken, bir Türk, piposunu bir an için ağzından çıkarır, kısık sesle iki kelime söyler ve bir cümleyle onu ezer.” 

18. yüzyılda Fransız bir düşünürün “Türk” algısı kulağa oldukça karizmatik geliyor doğrusu!  

12 yıllık yurt dışı tecrübem sonucunda benim dillerle ilgili geldiğim noktaya dönecek olursak, galiba yabancı dilleri konuşma şeklimi de kendi kültürüme adapte ederek hızdan arındırdım. Kelimelerin hakkını vermeden koşmak yerine Türkçe gibi sakin ve tane tane konuşmak bana çok daha gerçek geliyor, varsın “Yabancı dilleri Türkçe aksanlı konuşuyor” desinler! 

Anadilim olmadan asla…

Herşeyin ötesinde, yurtdışında farklı kültürlerle geçen bu yıllar en çok da şu konu üzerine düşünmemi sağladı; insan kaç dil öğrenirse öğrensin, istediği kadar akıcı konuşabildiğine inansın, hiçbir yabancı dil, anadilin verdiği konforu, keyfi ve zenginliği vermiyor. 

Anadil insanın kültürü demek. İnsanın varoluşunu ifade edebilmesi, düşüncelerini dile getirebilmesi, hislerini yansıtabilmesi, şarkılarla efkarlanıp, şiirlerle umutlanması sadece anadilde tam karşılığını buluyor. 

Anadil paylaşım demek. Dost sıcaklığını hissedebilmek, doyumsuz sohbetlere dalabilmek bile anadilde daha anlamlı. İletişim kurma şeklimizi, seçtiğimiz kelimeleri,  hatta vücut dilimizi bile anadilimiz belirliyor. 

Anadil bir milletin kimliği demek. 

Anadilim, kim olduğumu ve özümü de bana hatırlatıyor. Geçtiğimiz haftasonu, üyesi olduğum İsviçre Türk Edebiyat Kulübü tarafından düzenlenen Şairler Limanı adlı etkinlik bunu bana bir kez daha hatırlattı. Nazım Hikmet’in dizeleriyle duygulanıp, onun şiirlerinden bestelenen şarkılarla coştuğumuz gecede,  hepimizi bir arada tutan ve dostluğumuzu pekiştiren en önemli bağ anadilimizdi. Dizeler kelimelerle canlandı, bizimle bütünleşti, şarkıların sözleri bizleri Zürih Gölü’nden Türkiye’nin binbir köşesine, anılarımıza götürdü. 

Kalplerimizi sıcacık yapan bu duyguyu hangi yabancı dil yaratabilir bu hayatta? 

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Deine E-Mail-Adresse wird nicht veröffentlicht. Erforderliche Felder sind mit * markiert

Köşe Yazıları

Samiha Ayverdi’nin Kaleminden

yazar

Published

on

By

Saliha Zeynep Yanar

İnsan, başlı başına bir âlem deriz; hakikaten de öyledir. Fakat insan, göğsünde taşıdığı bu muazzam âlemden bihaber yaşar çoğunlukla. Türk edebiyatının derin kalemi Samiha Ayverdi Hanımefendi, insanın bu sessiz, keşfedilmemiş iç dünyasını özetleyen o çarpıcı ifadelerle içimizdeki âlemi gün yüzüne çıkarıyor:

„Bir ankâ var içimde, ona kanat istiyorum.

Bir mahşer var içimde, ona mîzan istiyorum.

Bir dünya var içimde, ona nizam istiyorum.

Bir kavga var içimde, ona karar istiyorum.“

Hayat, insana zaman zaman taşıyamayacağı kadar ağır yükler bırakır. Kırılan hevesler, sönen umutlar ve sukutuhayaller insanın özüne birer kor gibi düşer. İnsan yanar; cayır cayır, sesini kimseye duyurmadan, kendi içine doğru yanar. Lakin insanın tabiatında küle dönmek kadar, o küllerin arasından yeniden doğmak da vardır.

Göğüs kafesinin o daracık, sıkışık boşluğunda çırpınan bir Anka saklıdır. Ne var ki rüzgârını kaybetmiştir. Uçmak, göğe değmek, geçmişin ve bugünün ağırlığından sıyrılıp özgürleşmek ister; lakin kanat yoktur. O kanadın yokluğu, insanın bu dünyadaki en büyük gurbetidir. Anka’nın varlığı bir umut müjdesidir ama asıl mesele, o kuşun göğüs kafesini yırtıp göğe açılacak cesareti ve imkânı bulabilmesidir.

Anka’nın çırpınışıyla birlikte, zihnin en ücra köşelerinde tarifsiz bir kalabalık uyanır. İnsanın kendisiyle baş başa kaldığı, yapıp ettiklerini, sustuklarını, geç kaldığı ya da çok erken davrandığı her anı bir film şeridi gibi önünden geçirdiği bir mahşer kurulur içeride.

Bu mahşer, ne dış dünyanın mahkeme salonlarına benzetilebilir ne de dünyevi yargılara… Burada sanık da hâkim de şahit de bizzat insanın kendisidir. Ve insan, bu amansız iç hesaplaşmanın ortasında yorulur. Yüreğindeki bu gürültüyü dindirecek, hak ile batılı, hırs ile huzuru tartacak adil bir mîzan arar. Çünkü bilir ki vicdan terazisi doğru tartmadıkça ruh sükûnete eremez; içsel denge kurulamaz.

Dışarıdaki bozulmuş düzen, adaletsizlik ve karmaşa, kaçınılmaz olarak insanın iç dünyasına da sızar. Zihnimiz bin bir parçaya bölünmüş, değerlerimiz sarsılmıştır. Şairin „Bir dünya var içimde, ona nizam istiyorum“ deyişi, yitirilen masumiyete, bozulmamış hakikate ve sükûnete duyulan derin bir özlemdir.

Dağılmış zihni toparlayacak, ruhumuza bir istikamet ve ilke kazandıracak o büyük düzene, yani nizama olan ihtiyaç hayati bir önem taşır. İnsan, kendi içinde tertemiz, bozulmuş olmayan bir dünya inşa etmeden dışarıdaki dünyaya adalet getiremeyeceğinin bilincindedir. İçerideki nizam, dışarıdaki kaosa karşı en güçlü kaledir.

Tüm bu süreçler, kaçınılmaz bir hesaplaşmaya, derin bir kavgaya kapı aralar. Bu kavga dış dünyayla değil, insanın kendi nefsiyledir. Konfor alanı ile hakikat, korku ile cesaret, teslimiyet ile başkaldırı arasında sıkışan ruh, artık bir yol ayrımındadır.

Şair, bu ikili hâle bir nokta koymak ister. Savaşmak güzeldir, aramak kıymetlidir; lakin bu belirsizlik insanı içeriden çürütür. Bu yüzden bir karar şarttır. Gri tonların ortasında kaybolmaktansa siyahın ya da beyazın keskinliğinde durabilmek, bir taraf seçmek ve o yolda yürümek gerekir. Karar vermek, ruhun özgürleşmesi demektir.

Son Söz Niyetine

Bu yazı, sıradan bir ruh hâli tasviri değil, Samiha Ayverdi Hanımefendi’nin kaleminden dökülen bu feryat aslında hepimizin ortak hikâyesidir. İçimizdeki mahşeri dindirecek mîzana, dünyamızı toparlayacak nizama ve nihayet hayatımıza yön verecek kesin bir karara varana dek bu içsel yolculuk bitmeyecektir.

Soru baki kalıyor:

Sen, göğüs kafesinde sıkışan Anka’ya kanat vermeye hazır mısın?

Continue Reading

Köşe Yazıları

Hatırlamak ve Unutmak:Bellek Dost mu Düşman mı?

yazar

Published

on

Geçen hafta kitap kulübümüz Kelime Gezginleri’nde ilginç bir tartışma konusu gündeme geldi:

“Unutmak mı, hatırlamak mı?”
“Unutmak aslında o kadar da kötü değil midir?”
“İnsan istediğini unutabilir mi?”

Konu düşündürücü ve derinlikli. Sorgulamamıza kapı aralayan kaynak ise kulüp üyelerimizden Yalın Gündüz’ün Cumhuriyet’te yayımlanan “Dijital Ötenazi Hakkı” adlı ilgi çekici yazısıydı. Yazının ana mesajı sevdiklerimizin ölümünden sonra onları yapay zeka aracılığı ile hatırlama fikrinin doğru olup olmadığı. İçerik bütün olarak zihin açıcı olsa da, bende yeni düşünme alanları açan kısım, konunun bellek ile ilgili bağlantısı oldu.

Hatırlama yeteneğimiz bizim için değerli; o kadar ki yaşla veya hastalıklarla birlikte eski diriliğini yitirdiğinde hayat da bizim için anlamını kaybedebiliyor. Peki güçlü bir hafıza, her daim keskinliğini koruyan bir hatırlama yetisi bizi mutlu etme garantili midir? Bu açıdan bakınca bir ters köşe durumu var. Unutmak isteyeceğimiz can yakan anılar sözkonusu olduğunda keskin bir bellek kelimenin tam manasıyla başa bela olur. Böyle durumlarda kişinin hatırlamayı istememe hakkı olmalı. Belki de Melville’in ünlü karakteri Kâtip Bartleby’in ondan bir iş istendiğinde pervasızca belirttiği gibi “Hatırlamamayı tercih ederim” diyebilmeli insan.

Gelgelelim biz hatırlamamayı tercih etsek de geçmiş her zaman unutulmaya razı olmaz. Bazen ne kadar unutmak istersek isteyelim bazı anıları o kadar derinden önemseriz ki, onlar bir türlü yakamızı bırakmazlar. Sevindirici olan şu ki, belleğin işimizi kolaylaştıran bir özelliği var; o da “hatırlama seçiciliği”. Bu seçici hafıza hayat boyu bizim için en önemli ve değerli olan anıları saklamak için daha önemsiz olanları yok eder.

Belleğimiz özünde iyimserliğe meyilli. Bu ayıklamayı yaparken de, bir taraftan mutlu olduğumuz anıları biriktirmeyi pek sever. Bizi üzecek anıları ise yok etmeye eğilimlidir. Yani aslında belleğimiz duygumuza odaklı ve ne hissettiğimize göre rotasını değiştirebilir. Konulara ilgimiz ve verdiğimiz değer değişirse, hafıza da saklayacağı anıları değiştirmeye karar verir. İşin özünde bize acı veren bir olaya bakış açımızı değiştirmeyi başarabilirsek zaman içinde bellek de doğal bir koruma oluşturarak bizi geçmişin üzerimizdeki hakimiyetinden kurtarıyor. Bir nevi bilgelikle bizi olumsuz anıların yaşam boyu sürebilecek etkilerinden koruyor.

Muhteşem değil mi?

Belleğe bilgelik sıfatını yakıştırırken belki de biraz aceleci davrandım. Esasında ona methiyeler düzmeden daha temkinli yaklaşmalı zira tüm olumlu özelliklerinin yanında kendisi aynı zamanda hayli tekinsiz!

Bellek adeta zıtlıklardan oluşmuş bir halita. İçinde neler yok ki! Birbirine zıt duygular, kuytulara sinmiş imgeler, silinmeye çalışılan izler, iyi hissettirdiği için sık gündeme gelen hatıralar, hatta bazen de yeniden kurgulanmış anılar. Gelin zihnimizde şu ihtimali bir düşünelim; çok net hatırladığımızı sandığımız anıları yıllar sonra düşünürken yeniden kurguluyor olabilir miyiz? Hepimiz belleğimizde biriktirdiklerimizle kendi hayatımızın birer anlatıcısıyız.

Peki anlatıcısı olduğumuz hikâyenin ne kadarından gerçekten eminiz?

Hayatta herşeyin değişime uğraması gibi şüphesiz geçmişteki olayları hatırlama şeklimiz de değişiyor. Otuz sene önce başımızdan geçmiş bir anıyı bugünkü benliğimizle hatırladığımızda ona farklı anlamlar yüklememiz şaşırtıcı değil. Sonuçta hafızamız, geçmişin parçalarını bugünkü varlığımız ve bilincimizle yeniden bir araya getirip yorumlar.

Bazen de tekinsiz bellek usulca devreye girer. Geçmiş olayları yorumlarken yıllar içinde kendi davranışlarımıza, olayların neden ve sonuçlarına zihnimizde öyle bir açıklama geliştiririz ki, bir süre sonra o açıklama gerçek geçmişimizin yerini almaya başlar. Başka bir deyişle kendimize dair inancımızı korumak için geçmişi yeniden düzenlemeye girişir, yarattığımız hikayeye inanmaya başlarız.

İngiliz yazar Julian Barnes, Booker ödüllü “Bir Son Duygusu” romanında tam da bu konuya değinir.

Romanın ana karakteri Tony Webster, emekliliğinde sakin bir hayat süren, geçmişiyle büyük ölçüde barışık olduğunu düşünen bir adamdır. Yıllar sonra gelen bir haber, Tony’nin geçmişine yeniden dönmesine, gençlik yıllarını, okul arkadaşlarını, ilk aşkını ve hayatının önemli dönemeçlerini hatırlamasına neden olur. Gençliğinde yaşanan bazı olayların gerçekte sandığı gibi olmadığını fark etmeye başlar. Tony, geçmişini hatırladığından emindir emin olmasına ancak, elindeki yeni bilgiler eski anılarının anlamını altüst eder. Yıllardır yarattığı ‘kendilik algısı’ sarsılmıştır.

Hatırlama melekemiz devam ettiği sürece her birimizin zamanla kendi geçmişimizi bir hikâyeye dönüştürdüğü doğru. Öte yandan acaba hikâyelerimizin ne kadarı gerçek, ne kadarı kendi zihnimizin ürünü?

İnsan bireysel hafıza konusunda kendi zihnine bile her zaman güvenemezken şimdilerde bir de bilgilendirici olduğu kadar da müphem, hakikati eğip büken bir yapay zeka ile karşı karşıyayız. Gerçek, artık ne kadar gerçek, emin değiliz. Bir süre önce Ayfer Tunç ile yaptığımız bir edebiyat söyleşisinde dürüst bir edebiyatçının belleğinin toplumsal gerçeği yansıttığını vurguladığını hatırlıyorum. Görünen o ki edebiyat, gerçek bilginin bükülmesi riskinden dolayı önümüzdeki yıllarda gittikçe daha da önem kazanacak.

Her konu kaçınılmaz şekilde kafamda dönüp dolaşıp edebiyata bağlanıyor, ne var ki hikâye anlatma deyince de bellekle edebiyat arasındaki güçlü bağı düşünmemek imkansız. Sonuçta hafıza aynı zamanda geleceğe bırakılan bir miras ve bunun en önemli araçlarından biri de edebiyat. Kadim bilgelik bile hafızaya bu rolü biçmiş.

Antik Yunan’da hafızanın tanrıçası kabul edilen Mnemosyne, sanatın, şiirin ve bilginin hafızayla ilişkisini temsil etmiş. Bellek yalnızca geçmişle bugün arasında kurulan bağ değil, aynı zamanda edebiyatın da kaynağı. Dürüst olduğu sürece de öyle olmaya devam edecek.

Continue Reading

Köşe Yazıları

Edebiyatın İzinde

yazar

Published

on

 Edebiyatın izini sürmek, son yıllarda benim için vazgeçilmez bir tutkuya dönüştü. Gittiğim şehirlerde bir yazarın doğduğu evi, bazen soluklandığı, belki de o meşhur kitabının ilk cümlelerini yazdığı bir kafeyi keşfetmeyi severim. Kimi zaman sevdiği bir kitapçının kapısından içeri girer, kimi zaman da okuduğum bir kitapta karşıma çıkan küçücük bir sembolün peşine düşerim.

 Bu kez edebiyat merakım beni birbirinden oldukça farklı iki yere götürdü. İlki bir mezarlıktı. Evet, yanlış okumadınız! Kendimi çok sevdiğim bir yazarın mezarını ziyaret ederken buldum. Üstelik mezarlıklarla aramın pek iyi olduğu da söylenemez.

 Her şey Göçmenkitapseverler Kitap Kulübümüzle geçtiğimiz aylarda James Joyce’un Dublinliler kitabını okumamızla başladı. Kitap üzerine konuşurken Joyce’un hayatına, eserlerine ve yaşadığı şehirlere de uzanmıştık. Dört yıldır Zürih’te yaşamama rağmen bazı önemli ayrıntıları gözden kaçırmışım meğer. Kitap kulübünden ve gazeteden arkadaşım Meltem Stropoli, Joyce’un mezarının Zürih’te olduğunu sohbet grubumuzda paylaşınca hepimizin aklına aynı fikir düştü: Neden gidip ziyaret etmiyoruz?

 Lyon’da yaşayan Joyce hayranı arkadaşımız Özge Kiner’in de „Ben de varım“ demesiyle planımız şekillendi. Böylece ortaya kitapçılarla, edebiyat sohbetleriyle ve bolca kahkahayla dolu iki günlük bir Zürih buluşması çıktı. Şehirdeki kitapçıları gezip Joyce’un müdavimi olduğu Cafe Odeon’da soluklandıktan sonra rotamızı, sonbaharın bütün renkleriyle süslenmiş Fluntern Mezarlığı’na çevirdik. Google’ın yardımıyla mezarının başında, elinde bir kitapla oturan bronz bir heykeli olduğunu öğrenince aradığımız yeri bulmak da kolaylaştı. Sonunda Joyce’un karşısındaydık. Onu mezarı başında andık, biraz edebiyat konuştuk, biraz da bir yazarı ziyaret etmek için mezarlık buluşması ayarlayan halimize gülmeden edemedik.

Peki, İrlandalı bir yazarın mezarı neden Zürih’teydi?

 Aslında James Joyce’un Zürih’le ilişkisi, iki dünya savaşının gölgesinde şekillenen oldukça ilginç bir hikaye.  Joyce, henüz 22 yaşındayken İngilizce öğretmenliği umuduyla Zürih’e geliyor ancak iş bulamayınca Trieste’ye yerleşiyor. Birinci Dünya Savaşı nedeniyle yeniden Zürih’e dönüyor ve 1919’a kadar yaşadığı bu şehirde Ulysses üzerinde çalışıyor. 1920’de Paris’e taşınan Joyce, İkinci Dünya Savaşı nedeniyle tekrar Zürih’e sığınıyor. Ancak bu son gelişinden yalnızca birkaç hafta sonra, 58 yaşında hayatını kaybediyor.

 Joyce’un Zürih’te bıraktığı izler mezarıyla sınırlı değil. Zentralbibliothek Zürich’te Homeros ve Antik Yunan üzerine araştırmalar yapan yazar, kütüphane kayıtlarında 814 numaralı okuyucu olarak yer alıyor. Zürih’te üzerinde çalıştığı Ulysses ise yıllar sonra Paris’te yayımlanıyor. Son eseri Finnegans Wake ise Zürih’in sokaklarından, nehirlerinden ve yer adlarından izler taşıyor. 

                                                Deniz Tarağı Kabuğu 

 Mezarlıktan ayrılırken Lyon’da yaşayan Özge’yi ziyaret etme planları yapmaya başlamıştık bile. Tabii ilk merak ettiğimiz şey, orada hangi yazarların yaşadığıydı. Anlaşıldığı üzere bizim seyahat planlarımızda gezilecek yerlerden önce edebiyat haritası açılıyor.  Ama günün edebiyat macerası henüz bitmemişti. Sırada bir deniz tarağı kabuğu vardı.

 Yazdıklarına ve Göçmenkitapseverler buluşmalarımızdan sonra kendisine de hayran olduğum Nermin Yıldırım’ın Ev romanı sayesinde Camino de Santiago ile tanışmıştım. İspanya’daki Santiago de Compostela’ya uzanan bu tarihi hac yolunun simgesi, hacılara yön gösteren deniz tarağı kabuğu. Meğer bu yolun bir bölümü Zürih’in hemen yakınındaki Rapperswil’den de geçiyormuş. Bunu da yine sevgili Meltem sayesinde öğrendim.

 Düşünsenize, Rapperswil’e defalarca gitmiş, eski şehrin daracık, taş döşeli sokaklarında kim bilir kaç kez yürümüştüm. Belki de o altın renkli kabuğun üzerinden fark etmeden geçmiştim. Oysa küçücük bir işaret, yüzyıllardır süren koca bir yolculuğun izini taşıyormuş.

Peki, neden deniz tarağı kabuğu?

 Kabuğun üzerindeki çizgilerin farklı yönlerden gelip tek bir noktada birleşmesi, Avrupa’nın dört bir yanından yola çıkan hacıların aynı hedefe, Santiago de Compostela’ya ulaşmasını simgeliyor. Orta Çağ’da yolculuklarını tamamlayan hacılar, deniz kabuklarını kıyafetlerine veya çantalarına takarak bu uzun yolu katettiklerini gösterirlermiş. Zamanla kabuk, inancın, umudun ve dayanışmanın da sembolüne dönüşmüş.

 Bir rivayete göre ise Aziz Yakup’un naaşı deniz yoluyla İspanya’ya getirilirken bir atlı, atıyla birlikte denize düşmüş. Aziz Yakup’un mucizesi sayesinde boğulmaktan kurtulan atlı, kıyıya çıktığında hem kendisinin hem de atının deniz kabuklarıyla kaplandığını görmüş. İşte deniz tarağı kabuğunun Camino de Santiago’nun simgelerinden biri haline gelmesi bu efsaneyle de ilişkilendiriliyor.

 Biz de sonunda o meşhur kabuklardan birini görmeye Rapperswil’e gittik. Bir zamanlar farkına bile varmadan üzerinden geçtiğim bu küçük kabuğun arkasında böylesine köklü bir hikaye olduğunu öğrenmek beni oldukça etkiledi. Üstelik günün sürprizleri bununla da bitmedi. Biraz ileride, ikinci el Almanca kitaplar satan küçük bir dükkana uğradık. Ve karşımıza Paulo Coelho’nun Auf dem Jakobsweg kitabı çıktı. Yazarın Santiago de Compostela yolculuğunu anlattığı eser. Tam da o gün böyle bir kitapla karşılaşmak, edebiyatın bize küçük bir göz kırpışı gibiydi.

 Güneş batarken Rapperswil’in dar sokaklarında soğuk da iyice kendini hissettirmeye başlamıştı. Bizse yüzümüzde tatlı bir tebessüm, keşfettiklerimizi konuşarak yürüyorduk. O an Camino de Santiago’nun ardındaki düşünceyi hatırladım: Önemli olan yalnızca varılacak yer değil, yol boyunca karşılaştıklarımızın ve öğrendiklerimizin bize kattıklarıydı.

 Sanırım edebiyatı bu kadar sevmemin nedenlerinden biri de bu: Kitapların son sayfasını çevirdikten sonra bile beni yeni hikayelere götürmeye devam etmesi.

Continue Reading

Trendler