İsviçre’nin Valais kantonundaki Crans-Montana’da yılbaşı gecesi yaşanan bar yangını faciasının ardından, kamuoyunda bu kez çocukların ve gençlerin hangi yaşta, hangi koşullarda yalnız dışarı çıkabileceği tartışılmaya başlandı.

Faciada hayatını kaybedenlerin önemli bölümünün reşit olmaması, ebeveynlerin sorumluluğu, yaş sınırları ve gece dışarı çıkma kuralları konusundaki belirsizlikleri yeniden gündeme getirdi.

İsviçre’de yasal yaş sınırı yok

İsviçre’de çocukların veya gençlerin tek başına dışarı çıkabileceği ya da gece saatlerine kadar sokakta bulunabileceği yaşa ilişkin ülke genelinde bağlayıcı bir yasa bulunmuyor. Hukuki sorumluluğun büyük ölçüde ebeveynlere ait olduğu belirtiliyor.

Buna karşın, bazı belediyelerde çocuklar için yerel gece sokağa çıkma sınırlamaları uygulanabiliyor. Uzmanlara göre bu nedenle yaşanılan yer, alınacak kararlar açısından belirleyici rol oynuyor.

Uzman: “Yaş değil, çevre ve olgunluk önemli”

Aile ve eğitim uzmanı Susanna Fischer, çocukların yalnız dışarı çıkmasına ilişkin kararların tek başına yaşa göre verilmemesi gerektiğini vurguladı.

Fischer, “Bir çocuğun ya da gencin nerede yaşadığı, kiminle birlikte olduğu ve çevreyi ne kadar tanıdığı çok önemli.” diyerek, büyük şehirlerdeki yoğun eğlence bölgeleri ile sakin mahalleler arasında ciddi farklar bulunduğunu ifade etti.

“13 yaş gece partileri için erken”

Uzmanlara göre, 13 yaş bir çocuğun gece geç saatlere kadar süren parti veya kulüp ortamları için erken kabul ediliyor. Ancak Fischer, bunun gençlerin tamamen eve kapanması gerektiği anlamına gelmediğini belirterek, spor sonrası arkadaşlarla biraz daha geç kalmak, sinemaya gitmek veya bir arkadaşta akşam yemeği yemek gibi küçük ve kontrollü adımların önemli olduğunu söyledi.

Bu sürecin, gençlerin özgüven ve sorumluluk duygusunu geliştirdiğini kaydeden Fischer, ebeveynlerin çocuklarıyla açık iletişim kurmasının kritik olduğunu vurguladı.

“Ebeveynler her şeyi bildiklerini sanmamalı”

Fischer, ebeveynlerin çocukları üzerindeki kontrolü fazla abartmaması gerektiğine de dikkat çekti. “Birçok ebeveyn, çocuğunun ne yaptığını, kiminle görüştüğünü ve hangi alışkanlıklara sahip olduğunu tamamen bildiğini düşünüyor. Bu, çoğu zaman gerçeği yansıtmıyor.” değerlendirmesinde bulundu.

Aşırı denetimin, gençlerin kontrolsüz ve riskli davranışlara yönelmesine neden olabileceğini belirten Fischer, güven temelli bir yaklaşımın daha sağlıklı sonuçlar doğuracağını ifade etti.

“Kademeli özgürlük en sağlıklısı”

Uzmanlara göre, çocukların ve gençlerin sosyal hayata katılımı birden değil, kademeli olarak sağlanmalı. Fischer, “Bir çocuğun hazır olup olmadığı yaşından çok davranışlarından anlaşılır.” diyerek, sorumluluk alan, sözünü tutan ve sınırları kabul eden gençlere adım adım daha fazla özgürlük tanınabileceğini söyledi.

Fischer, “14 yaşında kulübe gitmemek bir kayıp değildir. Önemli olan, çocukların yeni deneyimlerle güvenli biçimde tanışmasıdır.” ifadesini kullandı.

Crans-Montana faciasının ardından uzmanlar, tartışmaların suçlayıcı bir dile kaymadan, çocukların güvenliği, ebeveyn sorumluluğu ve toplumsal bilinç çerçevesinde yürütülmesi gerektiğine dikkat çekiyor.

İsviçre’nin Valais kantonundaki Crans-Montana’da yaşanan bar yangını faciasının ardından, Centre hospitalier universitaire vaudois (CHUV) için sosyal medyada uzman hemşire arandığına dair çağrılar dikkat çekti. Hastane yönetimi ise personel sıkıntısı yaşanmadığını belirterek, yapılan çağrıların ekipleri güçlendirmeye yönelik olduğunu açıkladı.

Sosyal medya platformlarında dolaşıma giren ilanlarda, özellikle yoğun bakım ve ağır yanık hastalarıyla deneyimli hemşirelerin “acil” ibaresiyle göreve çağrıldığı görüldü. Paylaşımlarda, yetişkin ve çocuk hastalar için hem gündüz hem de gece vardiyalarında çalışabilecek personel arandığı, görevlendirmelerin en az iki aylık olacağı ifade edildi. İlanların, bir özel istihdam firması aracılığıyla yayımlandığı belirtildi.

Hastaneden “yeterli kapasite” vurgusu

Konuya ilişkin açıklama yapan CHUV yönetimi, yangında yaralanan hastaların tedavisi için halihazırda yeterli personel ve uzmanlığa sahip olunduğunu bildirdi. Hastane sözcüsü Stéphane Benoit-Godet, mevcut durumun acil bir personel krizine işaret etmediğini söyledi.

Benoit-Godet, yapılan çağrıların amacının, yoğun bakım ve ameliyathane ekiplerinin uzun vadede rahatlatılması olduğunu belirterek, “Hedefimiz, mevcut ekiplerin aşırı yük altında kalmadan çalışabilmesini ve normal hastane faaliyetlerinin aksamadan sürdürülmesini sağlamak.” dedi.

Tatil ve izin planlaması için takviye

Hastane yetkilileri, ek personel arayışının özellikle yoğun bakım üniteleri ve ameliyathanelerde, hem yetişkin hem de çocuk hastalar için geçerli olduğunu bildirdi. Takviyelerin, izin ve vardiya düzenlemelerinin sağlıklı yürütülebilmesi amacıyla yaklaşık üç aylık bir dönem için planlandığı kaydedildi.

CHUV’un bu süreçte kurum içi personel havuzundan, özel istihdam şirketlerinden ve daha önce hastanede görev yapmış emekli veya eski çalışanlardan da destek aldığı aktarıldı.

“Normal işleyiş etkilenmedi”

Hastane yönetimi, yaşanan durumun Covid-19 dönemindeki olağanüstü koşullarla kıyaslanamayacağını vurgulayarak, herhangi bir servis kapatılması ya da personelin uzmanlık alanı dışında görevlendirilmesinin söz konusu olmadığını bildirdi.

Yetkililer, Lozan Üniversite Hastanesinin sağlık hizmeti sunma kapasitesini tam olarak koruduğunu ve hem yangın mağdurlarına hem de diğer hastalara yönelik tedavilerin aksamadan sürdüğünü belirtti.

İsviçre’nin Valais kantonundaki Crans-Montana’da yılbaşı gecesi meydana gelen ve 40 kişinin hayatını kaybettiği bar yangınının ardından, kurbanların önemli bölümünün reşit olmaması, kamuoyunda ebeveynlere yönelik suçlayıcı tartışmaları da beraberinde getirdi.

Yetkililerin paylaştığı bilgilere göre, yangında yaşamını yitirenlerin yarısı 18 yaşın altındaydı. En genç kurbanların 14 yaşında olduğu açıklandı. Yaş bilgileri kamuoyuna yansıdıkça, sosyal medyada ve yerel yayınlarda “Reşit olmayan çocukların gece bir barda ne işi vardı?” sorusu sıkça dile getirildi.

Sosyal medyada ve sokakta suçlayıcı sorular

Sosyal medya platformlarında çok sayıda kullanıcı, ebeveynlerin çocuklarını gece saatlerinde bir bara göndermemesi gerektiğini savunarak aileleri dolaylı biçimde sorumlu tutan paylaşımlar yaptı. Benzer soruların, İsviçre devlet televizyonu yayınlarında ve Crans-Montana sokaklarında yapılan röportajlarda da dile getirildiği görüldü.

Bu yaklaşım, bazı kesimler tarafından yas tutan ailelere yönelik haksız bir suçlama olarak eleştirildi.

Etik uzmanlarından “geri durun” çağrısı

Luzern Üniversitesi Etik Profesörü Peter G. Kirchschläger, yaptığı değerlendirmede, bu tür “ne olurdu eğer” sorularının ve ebeveynlere yöneltilen eleştirilerin etik açıdan yanlış bir zamanda yapıldığını söyledi.

Kirchschläger, “Böylesi bir felaket derin bir sarsıntı yaratır ve çok sayıda soruyu beraberinde getirir. Ancak bu tür suçlayıcı sorular şu an için doğru değildir.” dedi. Uzman, kamuoyunu acı yaşayan ailelerin yerine kendini koymaya ve eleştirilerde ölçülü olmaya davet etti.

Benzer görüşü paylaşan etikçi Christof Arn da, ebeveynlerin öngörülemez bir felaketi hesaba katarak çocuklarını sürekli kısıtlamasının beklenemeyeceğini vurguladı.

Genç yaş, risk algısını etkiliyor mu?

Tartışma, yalnızca ebeveyn sorumluluğuyla sınırlı kalmadı. Uzmanlar, gençlerin risk algısının olayın boyutları üzerinde etkili olup olmadığı sorusuna da dikkat çekti.

Felaket gecesine ait görüntülerde, tavanın bir bölümünün yanmasına rağmen bazı kişilerin müzik eşliğinde eğlenmeye devam ettiği, yangını ciddiye almadığı görülüyor. Uzmanlara göre, kısa sürede tüm mekânın alev almasına yol açan “flashover” gibi bir durumun, eğitim almamış kişilerce fark edilmesi neredeyse imkânsız.

“Gençler daha risk almaya yatkın”

Psikolog Margareta Reinecke, özellikle ergenlik dönemindeki bireylerin risk almaya daha yatkın olduğunu belirterek, bunun beyin gelişimiyle doğrudan ilişkili olduğunu ifade etti.

Reinecke, karar verme ve dürtü kontrolünden sorumlu prefrontal korteksin yaklaşık 25 yaşına kadar gelişimini sürdürdüğünü, bu nedenle gençlerin tehlikeyi yetişkinler kadar hızlı değerlendiremeyebileceğini söyledi. Alkol ve grup baskısının da bu durumu ağırlaştırdığı kaydedildi.

“Filme almak, yardımın önüne geçti”

Uzmanlar, felaket sırasında ve sonrasında çok sayıda kişinin yardım etmek yerine görüntü kaydetmesini de eleştirdi. Kirchschläger, “Filme almak yerine yardım etme refleksinin geri planda kalması etik açıdan son derece sorunludur.” dedi.

Ayrıca, mağdurların özel hayatının ve insan onurunun, felaket anlarında da korunması gerektiği vurgulandı.

Kurbanların profili ve soruşturma

Yangında 22’si İsviçre, 8’i Fransa, 6’sı İtalya olmak üzere farklı ülkelerden toplam 40 kişi hayatını kaybetti. Kurbanların büyük çoğunluğunun ergenlik çağında veya 20’li yaşlarının başında olduğu açıklandı.

Yangının çıktığı Le Constellation isimli işletmenin tamamen kullanılamaz hale geldiği bildirildi. Tüm ölü ve yaralıların kimlikleri tespit edilirken, bar işletmecileri hakkında cezai soruşturma başlatıldığı açıklandı.

Uzmanlar ve yetkililer, olayın nedenlerinin ve sorumlulukların yargı süreci tamamlandıktan sonra değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayarak, kamuoyunu sabırlı ve sorumlu davranmaya çağırdı.

Yangında hayatını kaybedenlerin uyruk ve yaş dağılımı

Yetkililer tarafından paylaşılan bilgilere göre, Crans-Montana’daki yangında hayatını kaybeden 40 kişinin tamamı kimlikleriyle tespit edildi. Kurbanların ülke ve yaş dağılımı şu şekilde açıklandı:

İsviçre uyruklu hayatını kaybedenler (22 kişi):

• 14 yaşında bir kız çocuğu
• 15 yaşında dört kız çocuğu
• 16 yaşında bir kız çocuğu ve üç erkek çocuk
• 17 yaşında bir erkek çocuk
• 18 yaşında bir kız ve üç erkek çocuk
• 20 yaşında bir erkek
• 21 yaşında bir kadın ve bir erkek
• 22 yaşında iki kadın
• 24 yaşında iki kadın (bunlardan biri aynı zamanda Fransa vatandaşı)
• 31 yaşında bir erkek

Fransa uyruklu hayatını kaybedenler (8 kişi):

• 14 yaşında bir erkek çocuk
• 15 yaşında bir kız çocuğu (aynı zamanda İsrail ve Birleşik Krallık vatandaşı)
• 17 yaşında bir genç
• 20 yaşında bir erkek
• 23 yaşında bir erkek
• 26 yaşında bir kadın
• 33 yaşında bir kadın
• 39 yaşında bir erkek

İtalya uyruklu hayatını kaybedenler (6 kişi):

• 15 yaşında bir kız çocuğu
• 16 yaşında bir kız ve dört erkek çocuk (erkeklerden biri aynı zamanda Birleşik Arap Emirlikleri vatandaşı)

Belçika uyruklu hayatını kaybedenler (1 kişi):

• 17 yaşında bir genç

Portekiz uyruklu hayatını kaybedenler (1 kişi):

• 22 yaşında bir kadın

Romanya uyruklu hayatını kaybedenler (1 kişi):

• 18 yaşında bir genç

Türkiye uyruklu hayatını kaybedenler (1 kişi):

• 18 yaşında bir genç