Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Afrika’da yeni bir Mpox virüs varyantı (eski adıyla maymun çiçeği) nedeniyle en yüksek alarm seviyesini ilan etti. Perşembe günü Avrupa’da da ilk vaka bildirildi. Peki, bu virüs gerçekten ne kadar tehlikeli? İşte en önemli sorular ve cevaplar:

Mpox Virüsü Nedir?

Mpox, klasik çiçek hastalığı (Variola virüsü) ile ilişkili bir virüstür. Mpox, enfekte hayvanlardan insanlara geçebilen bir zoonoz yani hayvan kaynaklı viral enfeksiyon hastalığıdır. 2024’ün başından itibaren, Mpox virüsünün yeni bir alt varyantı Afrika’da yayılmaktadır. Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nden başlayan bu enfeksiyonlar, şu ana kadar 16 Afrika ülkesinde tespit edilmiştir. Afrika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) bu yıl 14.000’den fazla şüpheli vaka ve 500’den fazla ölüm bildirmiştir. WHO, test olanaklarının yetersizliği nedeniyle tüm vakaların tespit edilmediğini öngörüyor. Şu an İsveç ve Pakistan’da da vakalar bildirilmiştir. Dünya Sağlık Örgütü, mevcut salgını uluslararası ölçekte sağlık acil durumu olarak sınıflandırma kararı aldı.

Neden Mpox Artık Maymun Çiçeği Olarak Adlandırılmıyor?

WHO, “Mpox” terimini “Maymun Çiçeği” hastalığı için bir eşanlamlı olarak kullanmaya karar verdi. Bu değişiklik, hastalığa yakalanan kişilerin damgalanmasını önlemeyi amaçlamaktadır. Karar, global uzmanlarla yapılan bir dizi danışmanın ardından alınmıştır.

Uluslararası Ölçekte Sağlık Acil Durumu Ne Anlama Geliyor?

Bu durum, hastalığın ülke sınırlarını aşma ve diğer ülkelerle uluslararası seyahat için sağlık riski oluşturma tehlikesi taşıdığını ifade eder. Ayrıca, etkilenen ülkelerde durum o kadar karmaşıktır ki, durumu kontrol altına almak için uluslararası işbirliği gereklidir. Avrupa ve İsviçre için bu alarm seviyesinin şimdilik doğrudan bir etkisi bulunmamaktadır. WHO, geçtiğimiz hafta aşı üreticilerine acil olarak üretimi artırmaları çağrısında bulunmuştu.

Virüs Hakkında Şu Ana Kadar Bilinenler Neler?

Virüs ilk kez 1970 yılında bir insanda tespit edilmiştir. İki farklı virüs türü vardır: Klade I ve Klade II. Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve çevresindeki ülkelerde şu anda Klade I ve bu türün bir alt varyantı olan Klade Ib hakimdir. Klade I ve özellikle Klade Ib’in daha kolay yayıldığı ve daha şiddetli hastalık tablosu ve yüksek ölüm oranı ile ilişkilendirildiği bilinmektedir. Ancak, bu konuda bilimsel olarak kanıtlanmış yeterli ayrıntılı çalışma bulunmamaktadır.

Mpox’un Belirtileri Nelerdir?

Mpox, enfekte bir kişiyle yakın temastan 5 ila 21 gün sonra ortaya çıkabilir. Belirtiler kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Bazı vakalarda sadece hafif belirtiler görülebilir. Mpox’un yaygın belirtileri şunlardır:

• Ateş
• Baş ağrısı
• Kas ağrıları
• Sırt ağrısı
• Lenf bezlerinde şişlik
• Yorgunluk
• Üreme ve anal bölgede ağrı, kanama ve iltihaplanma olabilir.
• Genellikle yüzle başlayan ve diğer vücut bölgelerine yayılan karakteristik bir döküntü. Döküntü birkaç aşamadan geçtikten sonra kabuklanır ve düşer.

Mpox Nasıl Bulaşır?

Virüs, insanlardan insanlara genellikle yakın cilt ve vücut teması yoluyla bulaşır; bu, cinsel temas da dahil olmak üzere, ancak bununla sınırlı değildir. Ayrıca, kirlenmiş eşyalar (örneğin yatak çarşafları) veya enfekte hayvanlar da virüsü yayabilir. Mpox virüsleri, kabuklar, solunum sıvıları ve vücut sıvıları aracılığıyla; ayrıca enfekte hamilelerde plasenta yoluyla fetüse geçebilir. Virüsün sperm, vajinal sıvı, idrar veya dışkı yoluyla bulaşıp bulaşmadığı ise kesin olarak belirlenmemiştir.

Virüs Ne Kadar Tehlikeli?

Özellikle çocuklar, etkilenen bölgelerde virüsü kapma riski taşımaktadır. Jean Kaseya, Afrika Birliği Seçin Kontrol ve Önleme Merkezleri (Africa CDC) Direktörü, “Hasta olanların %60’ından fazlası 15 yaş altı çocuklar ve gençlerdir” dedi. Ayrıca, bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler ve erkeklerle cinsel ilişkide bulunan erkekler de yüksek risk grubundadır. Laboratuvarlarda virüsle temas edebilecek kişiler de dikkatli olmalıdır.

Bir Enfeksiyon Nasıl Tedavi Edilir?

Mpox için spesifik bir antiviral tedavi bulunmamaktadır. Hastalık belirtisi ortaya çıktığında, belirtiler hedeflenerek tedavi edilir ve komplikasyonlar önlenir. Özellikle ağır vakalarda antiviral tedavi uygulanabilir. Bu tedavi edici ilaç İsviçre’de mevcuttur.

Mpox İçin Bir Aşı Var mı?

Klasik çiçek hastalığına karşı geliştirilmiş iki aşı mevcuttur. İsviçre’de aşı imkanları ve uzman doktorlar hakkında bilgiye kantonal sağlık yetkililerinden ulaşabilirsiniz. Aşı maliyetleri (aşı ve uygulama) sağlık sigortası tarafından karşılanmaktadır.

İsviçre’deki Durum Nedir?

Mpox salgını ilk kez yaşanmıyor. İki yıl önce 100’den fazla ülkede enfeksiyonlar görülmüştü ve İsviçre de etkilenmişti. O dönemde enfeksiyon dalgası birkaç ay içinde azalmış ve sonuçta hafif seyretmiştir. Şu an İsviçre’de enfekte olma riski oldukça düşüktür. İsviçre Sağlık Bakanlığı (BAG) tarafından yapılan açıklamada, çoğu risk grubundaki kişinin aşılandığı ve ülkede yeterli miktarda aşı bulunduğu belirtilmiştir. WHO’ya göre, Haziran sonuna kadar İsviçre’den 579 Mpox vakası bildirilmiştir. Son bildirim ise Şubat 2024 tarihindendir.

İsviçre, Mpox salgınıyla mücadele için 40.000 aşı dozu satın aldı ve bunları kantonlara dağıttı. Federal Sağlık Dairesi (BAG) tarafından yapılan açıklamaya göre, şu ana kadar yaklaşık 13.000 doz aşı uygulandı.

WHO’dan Acil Çağrı Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Cuma günü, aşı stoğu bulunan ülkelerden, salgından etkilenen ülkelere aşı temin etmelerini ve üreticilerin üretimi artırmalarını talep etti.

En Yüksek Alarm Seviyesi WHO, Çarşamba günü, yeni Mpox varyantı 1b’nin birkaç Afrika ülkesinde yayılmasının ardından en yüksek alarm seviyesini ilan etti.

İsviçre’de Risk Durumu BAG’e göre, İsviçre’de enfeksiyon riski çok düşük. Ülkedeki risk grubundaki kişilerin büyük kısmı aşılanmış durumda. Mpox, yıllardır maymun çiçeği olarak bilinen hastalık, hem hayvanlardan hem de yakın insan temasları, özellikle cinsel ilişki yoluyla bulaşabilir. Belirtiler arasında ciltte çiçek benzeri kabarcıklar, ateş ve eklem ağrıları bulunmaktadır.

Korona Gibi Bir Durum Teşkil Eder mi?

Mevcut bilgiler doğrultusunda, Mpox salgınının Korona pandemisi gibi bir küresel salgına dönüşmesi olası görünmemektedir. Mpox, bulaşması daha zor bir virüs olup, SARS-CoV-2 veya grip virüsleri kadar hızlı mutasyon geçirmemektedir. Ayrıca, Avrupa’da Mpox vakaları hızlı bir şekilde tespit edilip, izolasyon, karantina ve aşı gibi önlemlerle sınırlanabilir.