İsviçre’de faaliyet gösteren ABD merkezli ilaç şirketi Merck Sharp & Dohme (MSD), ödediği yüksek vergi miktarıyla ülkenin en büyük kurumsal vergi mükellefi konumuna yükseldi. Böylece İsviçre’de en fazla vergi ödeyen şirketin yerli değil yabancı bir firma olması dikkat çekti.

1,8 milyar frank vergi ödedi

Ekonomi basınında yer alan araştırmalara göre MSD, geçtiğimiz yıl İsviçre’de yaklaşık 1,8 milyar İsviçre frangı kurumlar vergisi ödedi. Bu tutar, ülke genelindeki toplam şirket kâr vergisi gelirlerinin yaklaşık yüzde 6’sına karşılık geliyor.

İsviçreli devleri geride bıraktı

ABD’li şirket, ödediği vergiyle İsviçre’nin önde gelen firmalarını geride bıraktı. Yerli şirketler arasında en yüksek vergi ödeyen Roche yaklaşık 1,3 milyar frank ile ikinci sırada yer aldı. Nestlé 875 milyon frank, Novartis ise 765 milyon frank vergi ödemesiyle daha düşük seviyede kaldı.

Avrupa faaliyetleri ve vergi etkisi

MSD’nin finansal raporlarına göre şirket, bir ülkede toplam kârının yüzde 5’inden fazlasını elde etmesi durumunda bunu açıklamakla yükümlü. Bu kapsamda İsviçre ve Hollanda öne çıkan ülkeler arasında yer aldı. Şirketin Avrupa’daki toplam gelirinin, küresel gelirlerinin yaklaşık dörtte birini oluşturduğu belirtiliyor.

Vergi politikaları belirleyici

Uzmanlara göre şirketin İsviçre’de bu ölçekte vergi ödemesinde, ülkenin görece düşük kurumlar vergisi oranları ve uluslararası şirketlere sunduğu avantajlı ortam etkili oluyor. Ayrıca ABD’de 2017 yılında yapılan vergi reformunun da şirketlerin yurt dışındaki faaliyetlerini artırdığı ifade ediliyor.

Yeni merkez Luzern’de

MSD’nin İsviçre’de yaklaşık 1000 çalışanı bulunuyor. Bunların yaklaşık 750’si Luzern’de, 250’si ise Zürih Havalimanı’ndaki Circle kompleksinde görev yapıyor. Şirketin yeni genel merkezinin Mayıs ayında Luzern’de faaliyete geçmesi planlanıyor.

Vergi gelirlerine katkı dikkat çekti

Öte yandan Luzern kantonunun 2025 yılı bütçesini beklentilerin üzerinde bir vergi geliriyle kapattığı ve yaklaşık 338 milyon frank fazla verdiği bildirildi. MSD’nin ödediği vergilerin bu artışta etkili olabileceği değerlendirilirken, kesin dağılımın vergi gizliliği nedeniyle açıklanmadığı belirtildi.

İsviçre’de çocuk ve eğitim yardımlarının artırılmasına yönelik öneri, Ulusal Meclis’in ilgili komisyonunda kabul görmedi. Sosyal Güvenlik ve Sağlık Komisyonu (SGK-N), asgari aile yardımlarının yükseltilmemesi yönünde görüş bildirdi.

Oylama başa baş sonuçlandı

Komisyonda yapılan oylamada öneri 12’ye karşı 12 oyla eşitlikte kaldı. Nihai karar, Komisyon Başkanı Regine Sauter’in (FDP/ZH) oyu ile belirlendi. Bu doğrultuda komisyon, söz konusu düzenlemenin gündemden kaldırılmasını (dosyanın kapatılmasını) önerdi.

Öneri neyi kapsıyordu?

Teklif, çocuk yardımlarının aylık en az 250 franka, eğitim yardımlarının ise 300 franka çıkarılmasını öngörüyordu. Girişim, Bern kantonundan milletvekili Marc Jost (EVP) tarafından sunulmuştu.

Kantonlardan ve kurumlardan itiraz

Tasarı, istişare sürecinde kantonlar, sosyal işler direktörleri ve çeşitli kuruluşlar tarafından eleştirildi. Eleştirilerde, maliyetlerin artacağı ve tüm ülke için aynı seviyede yardım belirlenmesinin “genel geçer” bir yaklaşım olacağı ifade edildi. Ayrıca, bu tür bir düzenlemenin kantonların yetki alanını daraltacağı vurgulandı.

Azınlık destek vermeye devam ediyor

Komisyondaki bir azınlık ise önerinin sürdürülmesini savundu. Artan sağlık sigortası primleri ve kira maliyetleri nedeniyle alım gücünün düştüğüne dikkat çeken azınlık, daha yüksek aile yardımlarının bu kaybı kısmen telafi edebileceğini belirtti.

Son karar yaz aylarında

Konunun nihai olarak Ulusal Meclis Genel Kurulu’nda yaz aylarında ele alınması bekleniyor.

Mevcut yardımlar

Halihazırda İsviçre’de çocuk yardımları en az aylık 215 frank, eğitim yardımları ise 268 frank olarak uygulanıyor. Aile yardımları sistemi 2009 yılından bu yana federal düzeyde düzenleniyor.

Federal Sağlık Dairesi (BAG), yıllar süren gizlilik ısrarının ve mahkeme kararlarının ardından Moderna ve Novavax ile yapılan Kovid-19 aşı sözleşmelerini sansürsüz olarak kamuoyuna açıkladı. Ortaya çıkan rakamlar, İsviçre’nin pandemi dönemindeki stratejik hamlelerinin maliyetini tüm çıplaklığıyla gözler önüne seriyor.

BERN – İsviçre kamuoyu, haftalardır beklediği „şeffaflık“ haberine 16 Nisan 2026 akşamı ulaştı. Federal Sağlık Dairesi (BAG), Federal İdare Mahkemesi’nin kararına boyun eğerek, daha önce büyük bölümleri karalanmış (sansürlenmiş) olan aşı sözleşmelerini tam metin olarak yayımladı. Yayımlanan belgeler, Konfederasyonun sadece iki üreticiye yaklaşık 1 milyar ABD doları ödeme taahhüdünde bulunduğunu kanıtlıyor.

Moderna ve Novavax: Dev Bütçe, Milyonlarca Doz

Açıklanan verilere göre, İsviçre’nin pandemiyle mücadelesinde aslan payını Moderna aldı. Ağustos 2020’de yapılan ilk 4,5 milyon dozluk rezervasyonla başlayan süreç, toplamda 31 milyon dozluk devasa bir sevkiyata dönüştü. Belgeler, her bir doz Moderna aşısı için İsviçre’nin yaklaşık 32 ABD doları ödediğini gösteriyor. Bu tablo, sadece tek bir üreticiye giden miktarın 980 milyon doları bulduğunu teyit ediyor.

Daha geç bir tarihte, Aralık 2021’de devreye giren Novavax sözleşmesinde ise 1 milyon doz protein bazlı aşı için doz başına 22 dolardan toplam 20 milyon dolarlık bir anlaşma imzalandığı görüldü. BAG, yaptığı açıklamada bu yatırımları savunarak, mRNA aşılarının İsviçre’de en yaygın kullanılan yöntem olduğunu ve pandeminin kontrol altına alınmasında „hayati bir katkı“ sağladığını vurguladı.

Hukuk Mücadelesi ve „Kötü Pazarlık“ Korkusu

Bu verilerin gün yüzüne çıkması hiç de kolay olmadı. BAG, uzun süre boyunca sözleşmelerin açıklanmasına karşı direnmiş; „Eğer rakamları açıklarsak, gelecekteki olası pandemilerde ilaç şirketleri karşısında pazarlık gücümüz zayıflar“ argümanını öne sürmüştü. Ancak şeffaflık yasasına dayanan bilgi edinme talepleri yargıya taşındı.

Şubat ayında Federal İdare Mahkemesi, kamu yararının şirketlerin ticari sırlarından daha üstün olduğuna hükmederek sözleşmelerin sansürsüz yayımlanmasına karar verdi. Hükümetin bu kararı Federal Mahkemeye taşıma hakkı bulunsa da, Nisan ayı itibarıyla bu haktan feragat edildi ve belgeler kamu erişimine açıldı.

Kamuoyu Yanıt Bekliyor

Haberin duyulmasıyla birlikte, özellikle sağ ve sol kanattan politikacılar bütçe planlamasını sorgulamaya başladı. Bir tarafta „hızlı erişim için ödenen bedel“ haklı bulunurken, diğer tarafta lojistik hatalar nedeniyle imha edilen milyonlarca doz aşının faturası tartışılıyor. Aşı tazminatlarının da gündemde olduğu bu dönemde, BAG’nin „açık kart“ oynamak zorunda kalması, İsviçre demokrasi ve şeffaflık tarihindeki önemli bir dönemeç olarak kayıtlara geçti.