Federal Sağlık Dairesi (BAG), yıllar süren gizlilik ısrarının ve mahkeme kararlarının ardından Moderna ve Novavax ile yapılan Kovid-19 aşı sözleşmelerini sansürsüz olarak kamuoyuna açıkladı. Ortaya çıkan rakamlar, İsviçre’nin pandemi dönemindeki stratejik hamlelerinin maliyetini tüm çıplaklığıyla gözler önüne seriyor.

BERN – İsviçre kamuoyu, haftalardır beklediği „şeffaflık“ haberine 16 Nisan 2026 akşamı ulaştı. Federal Sağlık Dairesi (BAG), Federal İdare Mahkemesi’nin kararına boyun eğerek, daha önce büyük bölümleri karalanmış (sansürlenmiş) olan aşı sözleşmelerini tam metin olarak yayımladı. Yayımlanan belgeler, Konfederasyonun sadece iki üreticiye yaklaşık 1 milyar ABD doları ödeme taahhüdünde bulunduğunu kanıtlıyor.

Moderna ve Novavax: Dev Bütçe, Milyonlarca Doz

Açıklanan verilere göre, İsviçre’nin pandemiyle mücadelesinde aslan payını Moderna aldı. Ağustos 2020’de yapılan ilk 4,5 milyon dozluk rezervasyonla başlayan süreç, toplamda 31 milyon dozluk devasa bir sevkiyata dönüştü. Belgeler, her bir doz Moderna aşısı için İsviçre’nin yaklaşık 32 ABD doları ödediğini gösteriyor. Bu tablo, sadece tek bir üreticiye giden miktarın 980 milyon doları bulduğunu teyit ediyor.

Daha geç bir tarihte, Aralık 2021’de devreye giren Novavax sözleşmesinde ise 1 milyon doz protein bazlı aşı için doz başına 22 dolardan toplam 20 milyon dolarlık bir anlaşma imzalandığı görüldü. BAG, yaptığı açıklamada bu yatırımları savunarak, mRNA aşılarının İsviçre’de en yaygın kullanılan yöntem olduğunu ve pandeminin kontrol altına alınmasında „hayati bir katkı“ sağladığını vurguladı.

Hukuk Mücadelesi ve „Kötü Pazarlık“ Korkusu

Bu verilerin gün yüzüne çıkması hiç de kolay olmadı. BAG, uzun süre boyunca sözleşmelerin açıklanmasına karşı direnmiş; „Eğer rakamları açıklarsak, gelecekteki olası pandemilerde ilaç şirketleri karşısında pazarlık gücümüz zayıflar“ argümanını öne sürmüştü. Ancak şeffaflık yasasına dayanan bilgi edinme talepleri yargıya taşındı.

Şubat ayında Federal İdare Mahkemesi, kamu yararının şirketlerin ticari sırlarından daha üstün olduğuna hükmederek sözleşmelerin sansürsüz yayımlanmasına karar verdi. Hükümetin bu kararı Federal Mahkemeye taşıma hakkı bulunsa da, Nisan ayı itibarıyla bu haktan feragat edildi ve belgeler kamu erişimine açıldı.

Kamuoyu Yanıt Bekliyor

Haberin duyulmasıyla birlikte, özellikle sağ ve sol kanattan politikacılar bütçe planlamasını sorgulamaya başladı. Bir tarafta „hızlı erişim için ödenen bedel“ haklı bulunurken, diğer tarafta lojistik hatalar nedeniyle imha edilen milyonlarca doz aşının faturası tartışılıyor. Aşı tazminatlarının da gündemde olduğu bu dönemde, BAG’nin „açık kart“ oynamak zorunda kalması, İsviçre demokrasi ve şeffaflık tarihindeki önemli bir dönemeç olarak kayıtlara geçti.

Cenevre (CERN) – Dünyanın en büyük parçacık hızlandırıcısı olan Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (LHC), „Long Shutdown 3“ (Büyük Duraklama 3) öncesindeki son ve en yoğun veri toplama aşamasına girdi. 2026 yılı, evrenin %27’sini oluşturmasına rağmen hala gizemini koruyan „Karanlık Madde“yi bulmak için bilim dünyasının en kritik yılı olarak görülüyor.

2026 Koşusu: Kısa Ama Çok Yoğun

7 Mart 2026’da „kararlı demetler“ (stable beams) ilanıyla başlayan bu yılki operasyon süreci, LHC tarihinin en yoğun dönemlerinden biri. Temmuz ayında başlayacak olan ve dört yıl sürecek olan büyük yükseltme öncesinde, operasyon ekipleri her günü maksimum veriyle değerlendirmek üzere bir yarış içerisinde. Bu kısa ancak „hiper-verimli“ dönem, evrenin temel yapı taşlarını anlama yolundaki son büyük hamle olarak nitelendiriliyor.

Karanlık Maddeye „FASER“ Yaklaşımı

Karanlık madde araştırmalarında bu hafta öne çıkan en büyük yenilik, FASER (ForwArd Search ExpeRiment) deneyinden gelen sonuçlar oldu. Geleneksel dedektörlerden kaçabilen, çok zayıf etkileşimli parçacıkları yakalamak üzere tasarlanan FASER, „Karanlık Foton“ (Dark Photon) arayışında vites yükseltti.

Gizli Sektör: Fizikçiler, karanlık maddenin bizim bildiğimiz maddeyle sadece yerçekimi yoluyla değil, „karanlık fotonlar“ aracılığıyla çok zayıf bir bağ kurabileceğini düşünüyor.

Yeni Veriler:

Deney ekibi, LHC’nin 3. çalışma döneminden elde edilen 177 fb−1

veriyi analiz ederek, karanlık sektörün sınırlarını hiç olmadığı kadar daralttı.

Gelecek Stratejisi: FCC ve 100 TeV Hedefi

İsviçre ve CERN için bugünün en önemli stratejik gündemi ise Gelecek Dairesel Çarpıştırıcı (FCC) projesi. 19 Nisan itibarıyla İsviçre medyasında geniş yer bulan bu projede, LHC’den üç kat daha uzun (91 km) bir tünel inşa edilmesi planlanıyor.

Enerji Sınırı: Mevcut LHC 13.6 TeV enerjiye ulaşabilirken, FCC’nin 100 TeV seviyesine çıkması hedefleniyor.

Karar Anı: Mayıs 2026’da Budapeşte’de yapılacak olan konsey toplantısında, İsviçre’nin bilimsel liderliğini pekiştirecek bu devasa yatırım için nihai kararın verilmesi bekleniyor.

Bilim Dünyası Neyi Bekliyor?

Şu an CERN’deki araştırmacılar, standart fizik modelinin ötesine geçecek bir „aykırılık“ peşinde. Eğer karanlık madde parçacıkları bu kısa 2026 koşusunda yakalanabilirse, bu sadece yüzyılın keşfi olmakla kalmayacak; aynı zamanda evrenin başlangıcına dair tüm teorilerimizi (Bing Bang sonrası süreçler gibi) kökten değiştirecektir. Bilim camiası, Temmuz ayındaki sessizliğe kadar LHC’den gelecek her sinyale odaklanmış durumda.

Dünyaca ünlü bebek maması markası Hipp, Avusturya’daki ürünlerini piyasadan çekiyor. Market raflarındaki mamaların kapaklarını gizlice açıp içine fare zehri karıştıran şantajcılar, ebeveynleri dehşete düşürdü. Polis, „Hayati tehlike devam ediyor“ uyarısında bulundu.

Avusturya’da akıllara durgunluk veren bir şantaj girişimi patlak verdi. Kimliği henüz belirlenemeyen kişi veya kişiler, bebek maması üreticisi Hipp’ten para sızdırmak için marketlerdeki mamaları zehirlemeye başladı. Olay, bir müşterinin şüphelenip polise haber vermesiyle ortaya çıktı. Laboratuvar sonuçları, incelenen kavanozda öldürücü miktarda fare zehri olduğunu kanıtladı.

Piyasada Hala Zehirli Mamalar Olabilir!

Burgenland Eyalet Polisi, operasyon kapsamında bazı kavanozları ele geçirse de tehlikenin geçmediğini duyurdu. Polis sözcüsü Helmut Marban, „Şu an reyonlarda veya evlerde, içine zehir katılmış en az bir kavanozun daha bulunduğundan eminiz. Ebeveynler son derece dikkatli olmalı“ açıklamasını yaptı.

Şantajcıların „Ölümcül“ İşareti: Kırmızı Daire

Canilerin, zehirledikleri kavanozları polise ispat etmek için özel bir yöntemle işaretlediği anlaşıldı. Ebeveynlerin şu üç noktaya dikkat etmesi hayati önem taşıyor:

Gizli Etiket: Zehirlenen kavanozların altına, şantajcı tarafından kırmızı daireli beyaz bir çıkartma yapıştırılmış.

Kapak Sesi (Vakum): Mamayı açtığınızda o meşhur „tık“ sesi gelmiyorsa, kapak daha önce birisi tarafından açılmış demektir. Bu mamayı sakın bebeğinize yedirmeyin!

Kötü Koku: Zehirli mamalardan normal olmayan, bozulmuş bir koku yayıldığı belirtiliyor.

Zehir Vücutta Hemen Belirti Göstermiyor

Uzmanlar, kullanılan fare zehrinin (Bromadiolon) sinsi bir özelliği olduğu konusunda uyardı. Bu madde kanın pıhtılaşmasını engelliyor ancak etkisini hemen değil, 2 ila 5 gün sonra gösteriyor. Bu da ailelerin durumu fark etmesini zorlaştırıyor. Diğer zehir türleri ise ani kusma, karın ağrısı ve nefes darlığına yol açabiliyor.

Soruşturma Genişliyor

Şu an için zehirli mamalar Burgenland bölgesindeki Spar mağazalarında tespit edildi. Ancak Alman polisinin de dahil olduğu soruşturmada, benzer vakaların Çekya ve Slovakya’da da görüldüğü açıklandı. Emniyet güçleri, marketlerde şüpheli hareketler sergileyen kişilerin derhal bildirilmesini istiyor.